Polish (PWN Dictionary of Polish Language), Serbo-Croatian (Anić’s Croatian Dictionary), and Russian (Ozhegov’s Russian Dictionary) Vocabulary items

#PL:

głowa ż IV, CMs. ~wie; lm D. głów

1.część ciała zawierająca mózg i narządy zmysłów, u człowieka i niektórych małp wysunięta ku górze, u zwierząt  ku przodowi

Mała, duża, kształtna głowa.

Ludzka, rybia, psia głowa.

Głowa ptaka, psa, ryby.

Ból głowy.

Mieć zawroty głowy.

Podeprzeć głowę ręką.

Leżeć z rękami pod głową.

Nosić na głowie chustkę, kapelusz, czapkę.

Kręcić przecząco głową.

Kręcić głową z dezaprobatą, z uznaniem, podziwem.

Kiwnąć, skinąć głową potakująco.

Schylić, spuścić, zwiesić głowę.

Złapać się za głowę.

Zadrzeć, zadzierać głowę do góry.

Głowa komuś opada na ramię, na piersi, ze znużenia.

 Trupia głowa rysunek lub inne wyobrażenie czaszki człowieka; symbol śmierci

 Marzenie ściętej głowy o czymś nierealnym, niedostępnym dla kogoś

 (Jest gdzieś) urwanie głowy (jest gdzieś) zamieszanie, nawał pracy

 Mieć z kimś, z czymś urwanie głowy mieć kłopoty, zmartwienie z czyjegoś powodu, z czymś

 Dach nad głową mieszkanie

 Od stóp do głów, rzad. do głowy w całej postaci, od dołu do góry, całkowicie

 W głowach (łóżka) w miejscu, gdzie na posłaniu znajduje się głowa leżącego człowieka

 Głowa do góry! wyrażenie o charakterze wykrzyknikowym, mające na celu dodanie komuś odwagi, otuchy

 Chować głowę w piasek udawać, że się czegoś nie rozumie, że się nie dostrzega istniejącego niebezpieczeństwa; uchylać się od czegoś, tchórzyć przed czymś

 Mieć głowę na karku, nie od parady być mądrym, sprytnym, umieć sobie radzić, postępować rozsądnie

 Mieć słabą lub mocną głowę szybko się upijać lub być odpornym na działanie alkoholu

 Nosić głowę wysoko być zarozumiałym, dumnym, pewnym siebie, wynosić się nad innych

 Nie mieć gdzie głowy skłonić, schronić itp. nie móc znaleźć schronienia lub być bez mieszkania

 Podnosić głowę buntować się

 Schylać, pochylać głowę przed kimś a. przed czymś uznawać czyjąś przewagę, wyższość; upokarzać się

 Ukręcić czemuś (np. pogłoskom, plotkom) głowę zatuszować coś niemiłego, zapobiec czemuś niekorzystnemu

 Zmyć komuś głowę skrzyczeć, zwymyślać kogoś

 (Choć) tłuc głową o mur zwrot używany na wyrażenie czyjejś bezsilności

 Uderza komuś do głowy powodzenie, sława, stanowisko itp., pot. woda sodowa ktoś staje się zarozumiały, ma zbyt wielkie mniemanie o sobie

 Alkohol idzie komuś do głowy ktoś odczuwa działanie alkoholu, upija się

 Kurzy się komuś z głowy ktoś jest odurzony alkoholem

 Korona komuś z głowy nie spadnie nie stanie się nic, co by miało przynieść ujmę czyjejś godności (zwłaszcza gdy mowa o kimś zarozumiałym, pretensjonalnym)

 Włos komuś z głowy nie spadnie nic się złego komuś nie stanie

 Leje się komuś na głowę w czyimś domu przecieka dach

 Spaść, posp. zwalić się komuś na głowę, siedzieć komuś na głowie pojawić się gdzieś bez zaproszenia, sprawić kłopot swoim niespodzianym przybyciem; być komuś ciężarem

 Wylać komuś kubeł zimnej wody na głowę wykazać komuś nierealność jego postępowania, planów, pozbawić kogoś złudzeń, otrzeźwić kogoś

 Przerastać, przewyższać kogoś o głowę być od kogoś znacznie mądrzejszym, rozsądniejszym

 Skrócić kogoś o głowę potocznie: pozbawić kogoś życia, wykonać wyrok śmierci

 Wziąć kogoś za głowę zmusić kogoś do działania; podporządkować sobie kogoś

 Coś wisi nad głową coś komuś zagraża; ktoś ma coś do załatwienia

 Chodzić z odkrytą, z gołą głową chodzić bez kapelusza, czapki, chustki itp.

 Ciosać komuś kołki na głowie, jeździć komuś po głowie, wchodzić komuś na głowę nadużywać czyjejś dobroci, dobrej woli, wykorzystywać czyjąś słabość do kogoś, dokuczać komuś

 Stawać, stanąć, postawić się na głowie robić wszystko, co możliwe (w danej sprawie), używać wszelkich dostępnych środków dla osiągnięcia celu

 Coś stoi na głowie coś dzieje się wbrew utartym zwyczajom, wbrew ustalonemu porządkowi

 Stawać na głowie o dzieciach: dokazywać, swawolić

 Życie, los nie głaszcze kogoś po głowie czyjeś życie jest trudne

 Być (czyimś, u kogoś) oczkiem w głowie być czyimś ulubieńcem, faworytem

 Strzec kogoś, czegoś, jak oka w głowie strzec bardzo troskliwie

 Kręcić komuś w głowie wprowadzać zamęt w czyichś myślach, dawać komuś mylące informacje

 Kręci się komuś w głowie (od czegoś)

a) ktoś ma wrażenie utraty równowagi, traci równowagę

b) ktoś jest oszołomiony z powodu nadmiaru wrażeń, zaskoczenia, zdumienia itp.

 Szumi komuś w głowie ktoś jest zamroczony, oszołomiony z powodu nadmiaru wrażeń, pracy itp.

 Pęka, puchnie komuś głowa od czegoś (od pracy, kłopotów itp.) ktoś ma zbyt dużo kłopotów, pracy itp.

 Boli kogoś głowa o coś, o kogoś ktoś się martwi, przejmuje, kłopocze z powodu czegoś lub kogoś

 Głowa się komuś kiwa komuś się chce spać, ktoś zasypia (na siedząco)

 Siostra mężowa  głowa wężowa.

 Głową muru nie przebijesz.

 Od przybytku głowa nie boli.

2.włosy, uczesanie, fryzura

Doprowadzić głowę do porządku.

Uczesana głowa.

 Kiedy głowa siwieje, to serce szaleje.

3.życie (zwykle w utartych wyrażeniach frazeologicznych)

Uratować, unieść skądś głowę.

Nastawać na czyjąś głowę.

 Domagać się czyjejś głowy domagać się dla kogoś kary śmierci

 Nadstawiać głowy a. głowę narażać się na niebezpieczeństwo, na utratę zdrowia lub życia

 Dać głowę, dać sobie głowę uciąć, że zaręczać za coś, być pewnym tego, że

 Odpowiadać, ręczyć głową za coś, za kogoś ponosić całkowitą odpowiedzialność

 Naznaczyć cenę na czyjąś głowę wyznaczyć nagrodę za schwytanie kogoś

4.siedlisko rozumu, myśli

Ktoś ma dobrą, pojętną głowę.

Chodzi mi o to, żeby język giętki powiedział wszystko, co pomyśli głowa. (Słowacki)

 Moja (czyjaś) w tym głowa ja to zrobię, załatwię, ja postaram się o to, jestem za to odpowiedzialny

 gw. miejska Spokojna głowa! zwrot ekspresywny: nie ma powodu do zmartwienia, nie kłopocz się, będzie dobrze

 pot. Zawracanie głowy nic poważnego, nic, o czym by było warto myśleć; głupstwo

 Człowiek z głową człowiek o dużych zdolnościach, inteligencji

 Człowiek bez głowy ktoś roztargniony

 Robić coś z głową, bez głowy postępować rozważnie, z namysłem lub w sposób nieprzemyślany

 Łamać sobie głowę nad czymś starać się coś rozwikłać, załatwić, znaleźć wyjście z trudnej sytuacji

 Mieć spokojną głowę nie mieć zmartwień, kłopotów; mieć spokój

 Mieć głowę zajętą kimś, czymś, nabić, zaprzątnąć sobie czymś, kimś głowę interesować się kimś, czymś

 Mieć głowę do czegoś (np. do interesów) nadawać się do czegoś, mieć do czegoś zdolności, umieć coś

 Nie mieć głowy czegoś robić, o czymś myśleć itp. nie mieć nastroju, być zdenerwowanym, zajętym czymś bardzo

 Suszyć komuś głowę natrętnie, uporczywie prosić kogoś o coś, mówić o czymś; nudzić, dokuczać

 Tracić głowę

a) nie wiedzieć co robić, tracić orientację, zdolność rozumowania

b) ulegać czyjemuś urokowi

 Zawracać komuś głowę przeszkadzać, zaprzątać kogoś czymś niepotrzebnie, zabierać komuś czas

 Zawrócić sobie kimś głowę zakochać się w kimś

 Kłaść (jak) łopatą do głowy jasno, przystępnie, czasem w uproszczeniu coś wykładać, wyjaśniać

 Iść, pójść, skoczyć po rozum do głowy zacząć się zastanawiać, namyśliwszy się rozwiązać jakieś zagadnienie

 Coś przychodzi, wpada, strzela do głowy ktoś ma jakiś pomysł

 Myśli, wspomnienia cisną się komuś do głowy ktoś myśli o czymś, marzy, wspomina

 Coś wchodzi komuś (łatwo) do głowy ktoś łatwo coś przyswaja, uczy się czegoś

 Coś komuś wylatuje z głowy ktoś zapomina o czymś

 Kłopot spada komuś z głowy ktoś przestaje się czymś kłopotać, martwić

 Mieć coś z głowy z odcieniem żartobliwym: mieć już jakąś sprawę załatwioną, mieć coś poza sobą

 Wybić coś komuś, sobie z głowy skłonić do niemyślenia o kimś, o czymś, do odstąpienia od jakiegoś zamiaru, do niezajmowania się kimś, czymś

 Robić coś (malować, grać itp.) z głowy malować coś, grać itp. samodzielnie, z pamięci, nie czerpiąc z zewnętrznych źródeł

 Wziąć sobie coś, kogoś na głowę, mieć coś, kogoś na głowie mieć, wziąć na siebie za coś, za kogoś odpowiedzialność, kłopotać się o kogoś, o coś

 Coś przelatuje, przemyka itp. komuś przez głowę ktoś o czymś krótko, przez chwilę myśli

 Kłaść, wbijać coś komuś w głowę, do głowy usilnie coś wyjaśniać, o czymś przekonywać

 Zabić komuś klina w głowę dać powód do rozmyślań; zaciekawić czymś, zaintrygować

 Zachodzić w głowę zastanawiać się głęboko, starać się coś rozwikłać

 Coś komuś chodzi po głowie, coś, ktoś siedzi komuś w głowie, coś utkwiło komuś w głowie coś jest przedmiotem często powracających, uporczywych, natrętnych myśli, czyjegoś zainteresowania; ktoś przemyśliwa nad jakimś projektem, ciągle o czymś, o kimś pamięta

 Coś nie mieści się komuś w głowie ktoś nie może czegoś zrozumieć, coś jest trudne do uwierzenia

 Ktoś ma coś (np. zabawy, rozrywki) w głowie, coś komuś w głowie ktoś tylko o jednym myśli, jednym się zajmuje, interesuje

 Mącić komuś w głowie wprowadzać zamęt, niepokój w czyjeś uczucia, myśli, niepokoić kogoś

 Mieć dobrze w głowie, mieć olej w głowie być mądrym, mieć zdolności

 Mieć źle, zielono, pstro w głowie być głupim, niedojrzałym, lekkomyślnym

 Miesza się, mąci się, gmatwa, plącze się komuś w głowie ktoś przestaje sobie zdawać z czegoś sprawę, traci zdolność jasnego rozumowania, myślenia, pamiętania

 Coś nie postało komuś w głowie ktoś nie pomyślał o czymś, nie miał zamiaru czegoś zrobić

 Przewracać komuś w głowie podsycać czyjeś (wygórowane) ambicje, nasuwać komuś jakieś myśli, powodować to, że ktoś ma większe wymagania, żądania, psuć kogoś

 Przewróciło się komuś w głowie ktoś stał się zarozumiały, ma zbyt wielkie mniemanie o sobie

 Zwita, rozjaśnia się komuś w głowie ktoś zaczyna rozumieć, pojmować coś

 Zawrócić komuś w głowie

a) wmówić coś komuś, zainteresować czymś; oszołomić

b) wzbudzić czyjeś zainteresowanie sobą, zaangażować kogoś uczuciowo

 Głowa komuś usycha od czegoś (od kłopotów, pracy itp.) ktoś jest w trudnej sytuacji, ma dużo pracy, kłopotów itp.

 Kto nie ma w głowie, ten ma w nogach.

5.człowiek oceniany ze względu na jego umysłowość

Radzą nad tym najwybitniejsze głowy.

Z kogoś (jest) tępa, ciasna, słaba głowa.

 Otwarta, tęga głowa człowiek zdolny, mądry

 Ośla, barania, zakuta, kapuściana głowa, głowa do pozłoty głupiec

 Zapalona głowa ktoś entuzjastycznie nastawiony do życia

 Co głowa, to rozum.

 Mądrej głowie dość dwie słowie.

6.pot. człowiek, rzadziej zwierzę, jako jednostka

Butelka piwa na głowę.

Zginęli wszyscy, co do głowy.

Podatek od głowy.

Stado liczące parę tysięcy głów.

 Bić kogoś na głowę

a) zwyciężać druzgocąco

b) przewyższać kogoś pod jakimś względem

7.człowiek stojący na czele jakiejś społeczności, organizacji; zwierzchnik

Głowa domu, rodziny, rodu.

Głowa państwa.

Głowa kościoła.

 Koronowana głowa monarcha

8.o częściach roślin, zwykle ich kwiatach, i samych roślinach kształtem przypominających głowę; także o częściach przedmiotów, zwykle górnej, przedniej, wystającej ich części (często w języku specjalistów z różnych dziedzin)

Kwiaty pochylają głowy.

Głowa kapusty.

Głowa cukru.

Głowa kolumny.

Głowa komety.

Głowa rakiety.

Głowa doliny, wąwozu.

#HR:

glav|a ž 1. dio tijela čovjeka i životinje u kojem je mozak 2. taj dio tijela kao sjedište uma, razuma, pameti [pametna ~a, šuplja ~a] 3. glavni ili prvi u čemu, među kim ili čega; vođa [~a obitelji] 4. osoba, pojedinac [sto dinara po ~i] 5. komad nekog prehrambenog proizvoda u obliku kupe ili lopte; usp. glavica [~a zelja, ~a šećera] 6. prošireni ili zadebljani krajni dio čega [~a čavla] 7. mjera visine rasta [viši je od njega za ~u] 8. lice kovanice, opr.: pismo 9. dio knjige ili nekog teksta; poglavlje ? ~a motora tehn. dio koji s gornje strane zatvara prostor izgaranja, poklopac cilindara motora; okrunjena ~a vladar koji nosi krunu, kralj ili car (3) ? bez ~e i repa nije potpuna i logička cjelina, smušeno; bestraga mu ~a neka nestane bez traga, ne želim ga nikad više vidjeti; gdje mi ~a tu mi hrana a. pripadam onamo gdje živim b. svagdje ću se snaći; mota mi se, vrzma mi se po ~i dolaze mi misli, dolazi mi na um; nositi (imati, držati) ~u u torbi izvrgavati se životnoj opasnosti; ne okrenuti ~u ne obratiti pažnju na koga; kotrljaju se, padaju ~e gine se, ljudi se međusobno ubijaju; ~om bez obzira (pobjeći) pobjeći u najvećem strahu, ne gledajući za sobom, bez osvrta; ~om i bradom iron. on sam, lično, osobno; ~om kroza zid (ići, pokušavati, ne moći) nastojati na čemu što okolnosti ne dopuštaju; držati ~u u pijesku (kao noj) ne željeti se suočiti s neugodnim činjenicama; dubiti na ~i svašta poduzimati uzalud ili po čijem prohtjevu; dignuti ~u osmjeliti se opr.: pognuti ~u; držati u ~i pamtiti; puhnulo mu u ~u najednom se nešto neobično sjetio, uletio u pustolovinu; igrati se ~om izvrgavati se životnoj opasnosti; iz ~e izmisliti, sam sastaviti i govoriti, na pamet govoriti; izbiti (sebi, kome, što) iz ~e pejor. napustiti lošu namisao ili učiniti da je drugi napusti; izgubiti ~u a. poginuti b. izgubiti prisutnost duha; (doći, izići, popeti se) na vrh ~e (kome) dosaditi, dodijati; iznijeti (izvući) živu ~u ostati živ nakon opasnosti po život; imati bubu (bube, crva) u ~i biti sklon prema čemu što ne odobravam; imati soli u ~i biti pametan, razuman; imati (držati) u ~i a. imati znanja, znati b. pamtiti, držati na pameti; (voljeti, paziti) kao oko (oči) u ~i iznad svega, nadasve, u najvećoj mjeri; (kao muha) bez ~e smušen(o), zbunjen(o), lakomislen(o); kimati ~om razg. pejor. poslušno odobravati, biti pokoran; o njegovu ~u uzv. razg. kad se što razbije ili uništi, a nije velika šteta u usporedbi s većim zlom; nešto (mi) kopa po ~i muči me jedna misao; krov nad ~om kuća, dom, sklonište, utočište; lupati, razbijati ~u naporno razmišljati, rješavati nešto teško, s mukom tražiti odgovor ili rješenje; metnuti, gurnuti, staviti ~u u torbu izložiti se smrtnoj opasnosti; misliti svojom ~om misliti samostalno, ne padati pod utjecaj; mrtva ~a ne govori živi mogu govoriti što žele ili lagati kad nije više živ onaj tko zna istinu; muti (vrti) mi se u ~i dobivam vrtoglavicu; mućnuti ~om bolje razmisliti; skakati na ~u sport glavačke; napuniti ~u (kome) zaraziti koga lošim namislima; ne dizati ~u naporno raditi bez prekida, ne odvajati se od posla (obično za stolom); ne ide mi u ~u a. ne mogu to vjerovati b. teško to shvaćam; (nemati) ni ~e ni repa nije potpuna i logička cjelina, smušeno; fali mu daska u ~i razg. nije sasvim normalan; ni za živu ~u nikako, nipošto, ni na koji način, ni u kojem slučaju; nije o ~u nije prijeko potrebno žuriti, nema žurbe; obijati se (kome) o ~u snositi posljedice, biti žrtva čega; oboriti, pognuti ~u snužditi se, pokunjiti se; od ~e do pete (za osobu) sav, u svakom pogledu; ode ~a tu će se izgubiti život; (o)prati (kome) ~u oštro koriti koga; pamet u ~u pazi što radiš, budi razuman, urazumi se; pasti na ~u izgubiti pamet; po svojoj ~i prema svojem znanju i volji; pokloniti ~u (kome) poštedjeti život; postaviti na ~u problem postaviti potpuno drugačije, obratno; preko ~e previše, više nego što se stiže obaviti; prevaliti, preturiti preko ~e proživjeti, pretrpjeti, podnijeti; probiti ~u dosaditi govorom, pričanjem, savjetovanjem; puši mi se ~a (od čega) zaokupljen sam pitanjima, problemima; od ~e riba smrdi od pretpostavljenih dolaze nevolje, kriva je nesposobnost onih koji zapovijedaju ili upravljaju; svoje ~e a. tvrdoglav b. izrazito samostalno radi i misli; skinuti ~u (kome), skratiti za ~u (koga) razg. a. ubiti, pogubiti b. svakojakim sredstvima skinuti s položaja (koga); šaliti se ~om (igrati se ~om) izvrgavati se životnoj opasnosti; zavrtjeti ~om (kome) zaluditi koga; znati (koga) u ~u znati ga kako izgleda; spasiti (svoju) ~u spasiti život, uspjeti ostati živ, sačuvati život; nije za o ~u nije od presudne važnosti, nije prvenstveno važno, nije najvažnije, nije pitanje života ili smrti; ide (mi, ti, mu itd.), (mota mi, ti, mu itd.) se po ~i pada mi na pamet, muči me kao misao, nosim u mislima (ob. za neku trajniju i duže zasnivanu ideju); lupiti (udariti) ~om o zid razočarati se, snositi loše posljedice zbog zablude ili pogreške; obiti (obijati) se o ~u usp. obijati; tebi je (tebi su) po ~i vrzma ti se, mota ti se po glavi (u dijaloškoj situaciji na riječi sugovornika ili u dokazivanju sugovorniku) [ja imam briga, a tebi su po ~i gluposti]; to (ga) je stajalo ~e zbog toga je izgubio život; tvrde ~e teško shvaća; tovariti na ~u (kome, što) razg. pejor. okrivljavati (koga za što); uvrtjeti u ~u povjerovati u što, zanijeti se čime, uobraziti što, umisliti što; udarati, lupati ~om o zid doživljavati stalna razočaranja, nailaziti na stalnu nemogućnost da što učini; uliti u ~u (kome, što) naučiti (koga što) izravnom podukom; uhvatiti se za ~u naglo uvidjeti pogrešku, naći se u čudu; ucijeniti ~u (čiju) raspisati nagradu za život razbojnika, odmetnika; (biti) usijana ~a pretjerano (biti) zagrijan za neku ideju, ideologiju ili zamisao, zanositi se, zanesenjak; imaš ~u (u situaciji kad se želi upozoriti nekoga, ob. oštrije, da može izvršiti neku radnju prije čega treba promisliti, da može donijeti dobru odluku ako želi) [izračunuj, ocijeni kako ti je bolje, imaš ~u]; misli svojom glavom, mućni glavom, upotrijebi mozak, budi samostalan u razmišljanju; (za to, od toga i sl.) me (te itd.) ne boli ~a ne brinem se oko toga, to mi ne zadaje brige, ne treba se oko toga mnogo brinuti, to nije problem, to je sporedna stvar, to je sporedan problem, to ne može pričinjati teškoću; ~u u vjetar a. (doslovno) okrenuti se licem prema vjetru (da ne pozli kad se brod ljulja na moru) b. ništa ne misliti, biti lakomislen, pustiti mozak na pašu; doći ~e (kome) a. prouzročiti čiju smrt. b. upropastiti čiju karijeru, budućnost, njegovu nepoželjnu ili zlu djelatnost, prekinuti čije dobre ili loše namjere, izvršiti ono što se misli kad se radi o glavi; raditi o ~i (kome) a. poduzimati radnje koje bi mogle dovesti do čije smrti, planirati čiju smrt, organizirati ili nastojati da tko bude ubijen b. pren. raditi na tome da se uništi čija egzistencija, karijera, da mu se uništi društveni, službeni, politički itd. položaj; ne zna tko mu ~u nosi nije samostalan, zbunjen je u planovima u životu, nesuvisao u postupcima i namjerama; ~a mi puca (u izražavanju umora, napetosti i sl.) [~a mi puca od tih uvijek istih razgovora]; ~u gore! ne daj se, ne budi malodušan, ne gubi optimizam, ne predaj se teškoćama, nevoljama i beznađu; dajem glavu potpuno sam siguran u ono što govorim, ni najmanje ne sumnjam, jamčim (glavom) [dajem ~u da vi ne znate što govorite]; tko nema u glavi ima u nogama onaj tko nije bio usredotočen na ono što je imao obaviti mora se vratiti da obavi, ne ostaje mu drugo nego da se vrati i obavi; dok mu stigne iz stražnjice u ~u treba dugo čekati da shvati (o onome tko sporo misli i slabo shvaća); kao dječja ~a med. u opisu veličine tvorbe ili tumora (bez detaljiziranja u mjernim jedinicama)

#RU:

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

голова////черепная коробка//Ранен в голову и в лицо. Надеть нa: голову и на гe:лову. Держаться зa: голову и за гe:лову. Схватиться зa: голову и за гe:лову (также перен. : ужаснуться; разг.). Г. болит. Г. раскалывается, трещит (о сильной головной боли; разг.). Таблетки от головы (от боли в голове; разг.).

голова////пищевой продукт в форме шара, конуса//Г. сасаху. Г. сыру.

голова////человек как носитель каких-нибудь идей, взглядов, способностей, свойств//Светлая, умная г. Горячая г.

голова////ум, рассудок//Человек с головой (умный; разг.). Совсем без головы кто-н. (совершенно глуп; разг.). В голову ничего не идет кому-н. (не может ни о чем думать, сосредоточиться). Что-то с головой у кого-н. (не совсем нормален; разг.). Из головы нейдет кто-что-н. (не оставляет мысль о ком-чем-н. ; разг.). Из головы вон, из головы вылетело (совсем забыл; разг.).

голова////часть тела человека (или животного), состоящая из черепной коробки и лица (у животного морды); у беспозвоночных - передний, относительно обособленный участок тела с органами чувств и ротовым отверстием//Голову повесить, понурить (также перен. : прийти в уныние; разг.). С высоко поднятой головой (также перен. : гордо). Склонить (обнажить) голову перед кем-н. (также перен. : выразить свое уважение, преклонение; высок.).

голова////передняя часть чего-нибудь движущегося и вытянутого//Г. пехотной колонны. Г. кометы. Вагон в голове состава. Идти в голове (впереди цепочки людей, отряда; также перен. : возглавлять какое-н. дело, начинание).

голова////единица счета скота, животных//Стадо в 200 голов. до ног.

голова////руководитель, начальник Colloq//Всему делу г. кто-н. Сам себе г.

голова///! В царской России: название некоторых/военных, административных и выборных начальствующих должностей//Стрелецкий г. Волостной г. Городской г. Г. управы.

голова///название некоторых военных, административных и выборных начальствующих должностей, а также В царской России: название/лиц, занимающих эти должности//Стрелецкий г. Волостной г. Городской г. Г. управы.

#PL:

oko n II, N. okiem

1.lm M. oczy, D. oczu (ócz), N. oczami (oczyma)

narząd wzroku; u ludzi i kręgowców złożony z kulistej gałki ocznej i układu pomocniczego, obejmującego narząd łzowy, spojówkę, powieki, mięśnie; także zmysł widzenia, wzrok; spojrzenie, wejrzenie

Błyszczące, brązowe, piwne, szare, zielone oczy.

Przekrwione, wpadnięte, wyłupiaste, wypukłe oczy.

Głęboko osadzone oczy.

Podbite, podsinione oczy.

Błędne, bystre, zamglone, żywe oczy.

Chytre, dzikie, łagodne, marzycielskie, tęskne, wesołe, zimne, złe oczy.

Dwoje, oboje oczu.

Blask, urok oczu.

Męczyć, wytężać, wysilać oczy.

Mrużyć, otwierać, zamykać oczy.

Skierować, obrócić na kogoś, na coś oczy.

Zledzić kogoś, coś oczami.

Łzy napływają nabiegają komuś do oczu.

Łzy zakręciły się komuś w oczach.

Oczy komuś zachodzą łzami.

 Kocie oczy czerwone płytki ze szkła lub tworzywa sztucznego, dające odblask od przednich świateł nadjeżdżających pojazdów; umieszczane na przeszkodzie sygnalizują w ten sposób miejsce, które należy ominąć; sygnalizatory odblaskowe

 Oko magiczne lampa elektronowa z elektrodą pokrytą luminoforem, który świeci pod wpływem padających nań elektronów; stanowi elektronowy wskaźnik strojenia w odbiorniku radiowym

 archit. Wole oczy poziomy ornament reliefowy, z powtarzającym się motywem wypukłego owalu, występujący we wszystkich stylach klasycyzujących; jajownik

 med. Dno oka tylna część wewnętrznej powierzchni gałki ocznej, widziana przez źrenicę za pomocą wziernika ocznego

 meteor. Oko cyklonu obszar w centrum cyklonu tropikalnego, charakteryzujący się brakiem opadów atmosferycznych i słabym wiatrem lub ciszą

 miner. Kocie oko kamień półszlachetny, opalizująca odmiana chryzoberylu, minerał barwy zielonawej o jedwabistym połysku z widoczną po oszlifowaniu smugą światła przesuwającą się podczas obrotu kamienia

 Tygrysie oko minerał, odmiana kwarcu, koloru żółtawego lub brunatnego o jedwabistym, falistym odblasku; używany do wyrobów jubilerskich

 Argusowe oczy czujny, podejrzliwy wzrok, przed którym nic się nie ukryje

 Jastrzębie, orle, sokole oko spojrzenie bystre, przenikliwe; bardzo dobry wzrok

 Maślane oczy oczy załzawione; spojrzenie zamglone, bez wyrazu

 Sarnie oczy duże, brązowe oczy; łagodne, płochliwe spojrzenie

 Mgnienie oka; na mgnienie oka; w mgnieniu oka krótka chwila, moment; na chwilę, na krótko; natychmiast, bardzo szybko, momentalnie, zaraz

 (Jeden, pierwszy) rzut oka spojrzenie, zwłaszcza pobieżne, powierzchowne; zerknięcie

 Na pierwszy rzut oka sądząc z pozoru, z wyglądu

 Bez zmrużenia oka, oczu bez wahania, bez namysłu, śmiało, odważnie

 Dla pięknych oczu kogoś a. na czyjeś piękne oczy dla kogoś, tylko dlatego, że ktoś ładnie, sympatycznie wygląda; bezinteresownie, bez jakichkolwiek korzyści materialnych

 Na czyichś oczach w czyjejś obecności, wobec kogoś; nie ukrywając się, jawnie, otwarcie

 Na oko w przybliżeniu, mniej więcej, niedokładnie, nieściśle

 W oczach w ciągu bardzo krótkiego czasu, bardzo szybko, widocznie; z każdą chwilą

 W czyichś oczach według czyjegoś zdania, poglądu, zgodnie z czyjąś opinią, oceną

 Za (poza) oczami podczas czyjejś nieobecności, bez czyjejś wiedzy; za czyimiś plecami

 Z zamkniętymi, z zawiązanymi oczami; zamknąwszy oczy

a) bezbłędnie, nieomylnie (np. trafić gdzieś)

b) nie zastanawiając się, bez namysłu, z całkowitym zaufaniem (np. zdecydować o czymś, pójść za kimś)

 Błądzić, wodzić itp. oczami; czyjeś oczy błądzą, błąkają się itp. przenosić wzrok z miejsca na miejsce; ktoś nie zatrzymuje na niczym spojrzenia

 Być czyimś okiem i uchem być czyimś informatorem, donosicielem

 Być komuś solą w oku przeszkadzać, zawadzać komuś

 Być, pozostawać, uczyć się itp. pod czyimś okiem być, pozostawać pod czyjąś opieką, uczyć się itp. pod czyimś kierunkiem

 Ciemno, choć oko wykol bardzo ciemno

 Cieszyć, nęcić, przyciągać, przykuwać, rwać, wabić itp. oczy, oko być ładnym, atrakcyjnym, sprawiać przyjemność patrzącemu, podobać się

 Coś się rzuca, bije, uderza w oczy coś daje się łatwo zauważyć, jest bardzo widoczne; coś się wyróżnia, zwraca uwagę

 Coś spędza komuś sen z oczu coś przeszkadza komuś w spaniu, nie daje usnąć

 Czytać, wyczytać coś w czyichś oczach, z czyichś oczu odgadywać, zrozumieć wymowę spojrzenia, wzroku

 Dobrze, źle komuś z oczu patrzy ktoś wygląda na dobrego lub złego człowieka

 Dwoi się, troi się komuś w oczach ktoś widzi podwójnie, potrójnie, ktoś ma zaburzenia wzroku, widzi niewyraźnie, źle

 Iść, pójść gdzie (dokąd) oczy poniosą, zaprowadzą iść wszystko jedno dokąd, bez określonego celu

 Jak, gdzie okiem sięgnąć, jak, gdzie oko sięga tak daleko, jak tylko ktoś może zobaczyć, dojrzeć; tam, gdzie ktoś patrzy, spogląda

 Kłuć w oczy wywoływać niechęć, zawiść; denerwować, złościć

 Komuś zrobiło się ciemno, ciemnieje komuś w oczach, przed oczami, ciemne plamy latają komuś przed oczami ktoś ma zaburzenia wzroku wywołane zmęczeniem, osłabieniem, chorobą itp.; ktoś jest bardzo zmęczony, komuś zrobiło się słabo

 Mieć bielmo na oczach; bielmo, łuska itp. spadły komuś z oczu być zaślepionym, nie dostrzegać, nie rozumieć tego, co jest oczywiste dla innych; ktoś nagle zobaczył rzeczy takimi, jakie są w rzeczywistości, pozbył się złudzeń

 Mieć (dobre, bystre) oko, oczy

a) być spostrzegawczym, bystrym, wszystko widzieć, zauważyć

b) mieć bardzo dobry wzrok; mieć zdolność celnego strzelania

 Mieć kogoś, coś na oku, mieć oko na kogoś, na coś mieć kogoś, coś pod obserwacją; pilnować, strzec kogoś, czegoś

 Mieć kogoś, coś przed oczami; ktoś, coś stoi komuś przed oczami, w oczach dobrze, żywo pamiętać, wspominać kogoś, coś, myśleć o kimś, o czymś; ktoś jest przedmiotem czyichś myśli, wyobrażeń, wspomnień

 Mieć kocie oczy mieć zdolność widzenia w ciemności

 Mieć oczy otwarte (na coś, na wszystko); ktoś otwiera oczy (na coś); oczy się komuś otwierają (na coś); otworzyć komuś oczy (na coś) być czujnym, zwracać na coś uwagę; także: zdawać sobie sprawę z czegoś, orientować się w sytuacji; ktoś zaczyna coś wiedzieć, rozumieć; ukazać komuś prawdziwy stan rzeczy, uświadomić coś komuś, pouczyć kogoś

 Mieni się komuś w oczach; coś się mieni w oczach ktoś ma złudzenie barwnego migotania pod wpływem różnorodnych wrażeń wzrokowych; coś wywołuje takie złudzenie

 Mierzyć, zmierzyć kogoś, coś oczami (okiem) patrzeć, spojrzeć na kogoś, na coś uważnie, badawczo; przyglądać się, przyjrzeć się komuś, czemuś krytycznie, niechętnie, groźnie

 Mówić, powiedzieć, wygarnąć itp. komuś coś (np. prawdę) w oczy mówić, wygarnąć komuś coś wręcz, bezpośrednio, otwarcie

 Mówić o kimś, o czymś, wspominać kogoś, coś z łezką w oku mówić, wspominać czule, z rozrzewnieniem, ze wzruszeniem

 Mydlić komuś oczy, sypać komuś piaskiem w oczy wprowadzać kogoś w błąd, wmawiać coś w kogoś

 Napawać, paść, sycić oczy czymś, widokiem czegoś, kogoś patrzeć na coś z przyjemnością; rozkoszować się widokiem czegoś, kogoś

 (Nawet) nie mrugnąć okiem nie zareagować na coś, zachować się biernie, obojętnie; nie zrobić najmniejszego wysiłku, żeby coś osiągnąć, zdobyć; nie zatroszczyć się o coś

 Nawinąć się komuś na (przed) oczy znaleźć się przypadkiem w pobliżu kogoś

 Nie móc oderwać oczu od kogoś, od czegoś nie móc się dosyć napatrzyć; być zachwyconym jakimś widokiem

 Nie móc, nie śmieć spojrzeć komuś w oczy, podnieść na kogoś oczy, pokazać się komuś na oczy, pokazać oczu krępować się, wstydzić się, bać się, unikać spotkania z kimś

 Nie spuszczać oka, oczu z kogoś, z czegoś a. nie spuszczać kogoś, czegoś z oka, z oczu nieustannie na kogoś, na coś patrzeć, zwracać uwagę, nieprzerwanie kogoś, coś obserwować, pilnować

 Nie wiedzieć, gdzie podziać, schować oczy być zażenowanym, zawstydzonym

 Nie wierzyć, nie dowierzać (swoim, własnym) oczom być zdziwionym tym, co się widzi, co się dzieje

 Nie zmrużyć oka (oczu) nie zasnąć, nie spać wcale

 Otworzyć oczy obudzić się

 Otworzyć szeroko oczy, pot. zrobić duże, wielkie oczy, wybałuszyć, wytrzeszczyć oczy zdumieć się, zdziwić się (zwykle szeroko otwierając oczy)

 Patrzeć krzywym, złym okiem na kogoś, na coś patrzeć na kogoś, na coś z niechęcią, ze złością

 Patrzeć, spoglądać, zaglądać śmierci, nieszczęściu, biedzie itp. w oczy; śmierć, nieszczęście, bieda zagląda, patrzy komuś w oczy znajdować się w sytuacji grożącej śmiercią, nieszczęściem, biedą; komuś grozi śmierć, nieszczęście, bieda

 Patrzeć, spoglądać, zerkać spod oka, kątem oka patrzeć, spoglądać nie prosto, bokiem, zerkać ukradkiem, nieznacznie, czasem podejrzliwie

 Pilnować, strzec kogoś, czegoś jak oka w głowie, jak źrenicy oka pilnować, strzec kogoś, czegoś szczególnie gorliwie, troskliwie

 Podnieść, wznieść oczy spojrzeć; spojrzeć w górę; unieść opuszczone powieki

 Połykać, pożerać kogoś, coś oczami chciwie, z ciekawością, z pożądaniem oglądać kogoś, coś, przypatrywać się, przyglądać się komuś, czemuś

 Postawić oczy w słup; oczy komuś stanęły w słup wznieść oczy ku górze, utkwić w czymś nieruchomy wzrok na skutek zdumienia, przerażenia; ktoś wzniósł oczy ku górze ze zdumienia, przerażenia

 Przebiec, przelecieć coś oczami przejrzeć coś pobieżnie, szybko przesunąć po czymś (po kimś) wzrok

 Przejrzeć na oczy dostrzec swą niewiedzę, pomyłkę; zrozumieć coś, zorientować się w sytuacji

 Przeszyć, prześwidrować, przewiercić kogoś oczami spojrzeć na kogoś badawczo, przenikliwie; przeniknąć wzrokiem

 Przewracać oczami, wywracać oczy, oczami robić miny, wdzięczyć się

 Robić coś dla (ludzkiego) oka, dla ludzkich oczu robić coś dla pozoru, tak, aby zachować pozory

 Robić do kogoś czułe, słodkie oczy patrzeć przymilnie, zalotnie

 Robić, puszczać, pot. sypać do kogoś (perskie) oko mrużyć oko znacząco, posyłać komuś kokieteryjne, porozumiewawcze spojrzenie

 Roześmiać się, kłamać, łgać, wypierać się itp. w (żywe) oczy roześmiać się, kłamać w czyjejś obecności, jawnie, bezczelnie

 Rozmawiać, spotkać się z kimś w cztery oczy rozmawiać, spotkać się z kimś we dwie osoby, bez świadków, sam na sam

 Rzucić okiem spojrzeć przelotnie, pobieżnie

 Skakać, rzucać się komuś do oczu kłócić się z kimś zawzięcie, być napastliwym, zaczepnym w stosunku do kogoś

 Spojrzeć śmierci, niebezpieczeństwu, prawdzie itp. (prosto) w oczy wykazać odwagę, przytomność umysłu w sytuacji grożącej śmiercią, niebezpieczeństwem, zachować spokój wobec niemiłych, czymś grożących faktów

 Spotkać się, stanąć, znaleźć się z kimś, z czymś oko w oko spotkać się, zetknąć się z kimś, z czymś bezpośrednio; stanąć, znaleźć się bardzo blisko kogoś, czegoś, twarzą w twarz

 Spuścić (opuścić) oczy spojrzeć w dół pochylając głowę

 Stracić kogoś, coś z oczu (z oka)

a) przestać kogoś, coś widzieć

b) przestać się z kimś kontaktować, widywać, nie wiedzieć, gdzie ktoś przebywa, co się z kimś, z czymś dzieje

 Strzelać, przestarz. strzyc okiem, oczami

a) spoglądać zalotnie, kokieteryjnie, rzucać bystre, wesołe spojrzenia

b) rozglądać się ukradkiem, lękliwie zerkać

 Szukać oczami wypatrywać, starać się dostrzec, zobaczyć

 Zcigać, gonić kogoś, coś oczami; czyjeś oczy gonią, biegną za kimś, za czymś, ku komuś, ku czemuś patrzeć na kogoś odchodzącego, na coś poruszającego się, podążać za kimś, za czymś wzrokiem; ktoś spogląda na kogoś, na coś, odprowadza kogoś, coś wzrokiem

 Zwiecić oczami za kogoś, za coś wstydzić się za kogoś, za coś; tłumaczyć się, usprawiedliwiać się za kogoś, za coś

 Zwieczki stanęły komuś w oczach ktoś doznał wrażenia migotania jasnych punktów przed oczami na skutek silnego uderzenia

 Utkwić w kimś, w czymś oczy; wbić, wlepić w kogoś, w coś oczy; wpić się w kogoś, w coś oczami przyglądać się komuś, czemuś długo, uporczywie, badawczo, wpatrywać się w kogoś, w coś

 Widzieć, oglądać coś gołym (nie uzbrojonym) okiem widzieć, oglądać coś bez pomocy przyrządów optycznych (powiększających, przybliżających)

 Widzieć coś oczami duszy, wyobraźni wywoływać w myśli, w wyobraźni obraz czegoś lub kogoś; wyobrażać sobie coś

 Widzieć, zobaczyć coś, przekonać się o czymś na własne (swoje) oczy widzieć, zobaczyć kogoś, coś osobiście, przekonać się o czymś naocznie

 Wisieć, zawisnąć oczami na kimś, na czymś przyglądać się komuś, czemuś badawczo, uporczywie, wyczekująco

 Wpaść komuś w oko

a) podobać się komuś

b) zwrócić czyjąś uwagę, zainteresować kogoś

 Wykłuwać komuś czymś oczy wymawiać, wytykać coś komuś, dokuczać komuś czymś

 Wypatrywać (sobie) za kimś, za czymś oczy patrzeć uważnie, natężać wzrok, żeby kogoś, coś zobaczyć; czekać niecierpliwie na kogoś, na coś, bardzo chcieć kogoś, coś zobaczyć

 Zamknąć oczy umrzeć

 Zamykać, przymykać, mrużyć, przymrużać na coś oczy starać się nie widzieć czegoś; udawać, że się o czymś nie wie; być tolerancyjnym

 Zejść komuś z oczu oddalić się skądś, żeby nie być przez kogoś widzianym, uniknąć dalszego kontaktu z kimś

 Zginąć, zniknąć komuś z oczu

a) przestać być widocznym

b) przebywać nie wiadomo gdzie

 Precz z oczu! okrzyk nakazujący komuś natychmiastowe wyjście; wynoś się, idź precz

 Oczy się komuś kleją, zamykają się komuś się chce spać, kogoś sen morzy

 Oczy się komuś świecą, rozbłysły, śmieją się do kogoś, do czegoś ktoś lub coś się komuś podoba; ktoś jest zachwycony kimś, czymś

 Oczy zachodzą komuś mgłą; mgła przysłania, zasłania, zasnuwa komuś oczy ktoś widzi niewyraźnie, ktoś ma oczy przyćmione z bólu, ze znużenia, od łez itp.

 pot. Pi razy oko w przybliżeniu, niedokładnie

 Coś pasuje jak pięść do oka coś jest niestosowne, nieodpowiednie, nietrafne, coś zupełnie nie pasuje do czegoś

 Leźć, włazić komuś w oczy być przez kogoś ciągle widzianym, spotykanym; naprzykrzać się, narzucać się komuś

 Oczy wychodzą, wyłażą komuś na wierzch, z orbit itp. (ze zdziwienia, z przerażenia) ogarnia kogoś zdziwienie, zdumienie, przerażenie; ktoś jest zaskoczony

 Oko komuś zbieleje ktoś się ogromnie zadziwi, zostanie zaskoczony czymś

 Biednemu zawsze wiatr w oczy.

 Co z oczu, to i z serca.

 Czego oko nie widzi, tego sercu nie żal.

 Kruk krukowi oka nie wykole.

 Nim słońce wzejdzie, rosa oczy wyje.

 Oko za oko, ząb za ząb.

 Pańskie oko konia tuczy.

 Popie oczy, wilcze gardło, co zobaczy, to by żarło.

 Prawda w oczy kole.

 Strach ma wielkie oczy.

2.lm M. oka, D. ok, N. okami

coś, co przypomina kształtem gałkę oczną, drobny przedmiot okrągły lub tworzący kółko

Oka na rosole a. w rosole.

Deseń na tkaninie w kolorowe oka.

 Pawie oka barwne, tęczowe kółka na końcu piór ogonowych pawia; ozdoba, ornament podobne do tych kółek

3.lm M. oka, D. ok, N. okami

duże oczko  pętelka w dzianinie, sieci itp.

Oka sieci.

4.lm M. oka, D. ok, N. okami

p. oczko w zn. 6

5.blm

żegl. służba obserwacyjna pełniona przez marynarza na dziobie statku; marynarz pełniący tę służbę

Stać na oku.

6.lm M. oka, D. ok, N. okami

żegl. pętla na końcu liny

#HR

ok|o sr <gen. jd oka, nom. mn supletivno oči, gen. mn očiju> 1. organ osjetila vida čovjeka i životinja 2. a. etnol. vrulja, podvodni izvor b. etnol. ekspr. gorsko jezero ledenjačkog porijekla 3. a. <nom. mn oka> otvor koji čine niti mreže; okašce, okce, šupljika b. (+ potenc.) okrugla šara, npr. na paunovu peru, vezu itd. ? bijele oči etnol. zelene oči osobe; kurje ~o 1. žulj na tabanu ili nožnom prstu 2. bot. Zacintha verrurosa; pustošna žutenica; urokljive oči etnol. zao pogled osobe koja bi mogla baciti urok; zle oči etnol. urokljive oči (usp.) oči koje pogledom mogu izazvati zlo; kravlje oči pren. velike, ali bezizražajne oči osobe; riblje ~o a. (ob. u mn) oči sive boje, katkada okrugla oblika, hladne oči osobe b. optički fotografski efekt kojim se neka panorama, krajolik i sl. prikazuju u obliku sličnom nutrini kugle; morsk? ~o [evr. kalk] <mn morska oka> ledenjačko jezero, jezero u planini koje nastaje otapanjem ledenjaka ? bacati prašinu u oči obmanjivati, varati prikazivanjem stvari ljepšima nego što jesu; bježi mi s očiju bježi da te ne vidim, makni mi se s pogleda; dokle ~o seže dokle seže pogled; gledati drugim očima tumačiti stvari na drugi način (nego prije ili nego tko drugi); baciti ~o (na koga, na što) a. primijetiti, pogledati b. željeti nešto dobiti; htjeti osvojiti djevojku; imati ~o a. dobro zamjećivati b. imati osjećaj za lijepo; (dati i sl.) na lijepe oči iron. dati na povjerenje; držati na ~u paziti na koga, kontrolirati što radi, ne dati da se izgubi s vida; kad dođu vile očima kad se više nema kud, kad dođe do opasne situacije; kao ~o (oči) u glavi paziti što, čuvati što s najvećom pažnjom; kud on (ona) ~om on (ona) skokom vrlo poslušan, skače na svaki mig; kud će suza nego na ~o posl. svoj svome (će nadradije pomoći); mrak mu pao na oči obnevidio od srdžbe; mudroj glavi jedno ~o dosta posl. pametnome i bistrome ne treba mnogo objašnjavati; gledati ispod ~a gledati tako da se ne primijeti; gutati očima požudno, željno gledati; daleko od očiju daleko od srca posl. ljubav slabi od daljine; ~o za ~o, zub za zub posl. osveta; upadati u oči biti vrlo uočljiv, napadan; pogledati činjenicama u oči suočiti se s činjenicama (istinom itd.); prevrtati očima, prevrtati očima kao svraka na jugovini usp. kolutati; preletjeti očima letimično pregledati neki tekst ili kakav drugi predložak; slijep kod (zdravih) očiju a. nepismen b. onaj koji je potpuno neobaviješten; u strahu su velike oči posl. strah čini stvari još strašnijima; vrana vrani oči(ju) ne vadi loš lošemu ne čini zla, po zlu slični složni su među sobom; varaju me oči ne mogu vjerovati osjetilu vida, ne vidim dobro; zavadio bi dva ~a u glavi posvadio bi i najbolje prijatelje (tako je sklon spletkama, zametanju svađe); zažmiriti na jedno ~o praviti se nevješt, ne htjeti vidjeti sve što bi trebalo; zamazati oči kome zavarati koga nekom površnom radnjom; zapeti za ~o kome biti uočen; san mi dolazi (ne dolazi) na oči mogu (ne mogu) zaspati; oči ću ti (mu itd.) iskopati (kao prijetnja u ljutnji) osvetit ću se, nanijet ću ti zlo i sl.; gurnuti prst u ~o (komu) pren. dovesti koga u vrlo nezgodnu situaciju, učiniti da bude nemoćan, matirati ga, zabiti cviku komu; nema ~a za svjedoka nitko neće vidjeti, nema koga da vidi, nema onoga tko bi rekao da je vidio (a vidio je), svi će prešutjeti što su vidjeli; gdje su mi (ti itd.) bile oči kako je moguće da nisam (nisi itd.) vidio, da nisi dobro gledao, bio sam (si itd.) slijep; (imati) veće oči od želuca a. htjeti pojesti čega dobrog ili slasnog više nego što može stati u želudac b. pren. imati veće želje od mogućnosti, više htjeti nego moći; s (iz) ~a s (iz) boka učiniti što na svaki način, iskoristiti sve mogućnosti, smoći što nalazeći posljednje mogućnosti, najskrivenije rezerve i sl.; puklo mi (ti itd.) je pred očima naglo sam shvatio; sasvim jasno mi se ukazalo kao splet činjenica koje prije nisu bile jasne; naglo mi se objasnilo; smjesta mi je postalo potpuno jasno; (susresti se, naći se) oči u oči (s kim) izravno se suočiti, susresti se tako da se ne može mimoići, suočiti se izravno s argumentima i protuargumentima, biti suočen s kim; licem u lice; (gledati) slušati razrogačenih očiju gledati (slušati) u čudu, ostati zapanjen onim što se vidi ili čuje, jako se čuditi (o onome što se vidi ili čuje), katkada što se doživi bilo kojim osjetilom kao veliko iznenađenje (njuhom, okusom, opipom); u ~o bi stalo etnol. vrlo je malo, sitno je, manje nego što bi smjelo biti [čorba ritka a šalica plitka, mesa malo u ~ bi stalo vojnička rugalica u austrougarskoj vojsci]; skočiti (poskočiti, dobiti) u (čijim) očima postići bolje mišljenje o sebi, podići svoju reputaciju [kad cure vide da znaš skuhati kavu skočit ćeš u njihovim očima]; otvorenih očiju pažljivo, s pomnjom, pomnjivo, tako da se ostaje prisutan duhom i opaža ono što se neposredno događa ili zbiva; zatvorenih očiju a. opr.: otvorenih očiju b. s lakoćom, bez pripreme ili posebne upotrebe znanja, koristeći se velikim iskustvom [ja mogu motor rastaviti zatvorenih očiju]; velike su oči (tamo) a. postoji znatiželija, netko želi sve vidjeti, ne treba sve pokazati (da drugi vide) b. postoji zavist, netko je zavidan, netko ima velike oči; mnogo očiju mnogo nepotrebnih ili nepoželjnih svjedoka, mnogo onih koji što vide ili bi mogli vidjeti kad to nije poželjno; više očiju više vidi posl. više ljudi će bolje zapaziti sve pojedinosti i donijeti bolje zaključke

#RU:

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

око////== глаз N1//Видит о., да зуб неймет (посл. о невозможности получить то, что кажется доступным). О. за о., зуб за зуб (о тех,кто мстит, ничего не забывая, не прощая).

#PL:

noga ż III, CMs. nodze; lm D. nóg

1.kończyna dolna ludzi, kończyna zwierząt

Prawa, lewa noga.

Przednie, tylne nogi (zwierzęcia).

Nogi ptaków.

Nogi owadów.

Długie, krótkie, cienkie, chude, grube nogi.

Krzywe, koślawe, kabłąkowate, pałąkowate nogi.

Smukłe, szczupłe, zgrabne nogi.

Gołe nogi.

Obolałe, obrzmiałe nogi.

Mieć sztywną nogę.

Skręcić, zwichnąć, złamać nogę.

Założyć nogę na nogę.

Chwiać się, słaniać się na nogach.

Siedzieć z podkurczonymi, ze skrzyżowanymi nogami.

Przebierać nogami (w tańcu).

Tupać nogami.

Noga komuś ścierpła.

Nogi pod kimś zadrżały.

Nogi drżą komuś (z osłabienia, ze strachu).

Tupot nóg.

 Nogi iksowate, nogi w iks krzywe nogi, od kolan rozchodzące się na zewnątrz (na kształt litery x)

 Drewniana noga proteza zastępująca nogę, zwykle prymitywna

 Do nogi! wykrzyknik, którym się przywołuje psa

 wojsk. Do nogi broń! komenda wyrażająca rozkaz opuszczenia karabinu i postawienia go kolbą przy nodze

 W nogi! okrzyk wzywający do ucieczki; wyrażenie oznaczające ucieczkę

 Do góry nogami górną częścią do dołu, spodem na wierzch, na opak, odwrotnie

 Przewrócić (wszystko) do góry nogami rozrzucić coś bezładnie, zrobić nieporządek, zwykle szukając czegoś

 Zwiat się do góry nogami przewraca wszystko całkowicie się zmienia, powstaje zamęt (używane zwykle jako wyraz zaskoczenia, zgorszenia, dezaprobaty)

 Kolos na glinianych nogach o czymś lub o kimś pozornie silnym, mocnym, w rzeczywistości zaś słabym, bliskim upadku

 Kuty na (wszystkie) cztery nogi sprytny, zaradny, przebiegły, doświadczony życiowo

 (Brać, wziąć) nogi za pas szybko uciekać, uciec

 Bronić się przed czymś rękami i nogami bronić się przed czymś uparcie, rozpaczliwie, używając wszelkich możliwych sposobów obrony

 Być od świtu, od (wczesnego) rana itp. na nogach; być cały dzień, nieustannie itp. na nogach wstać bardzo wcześnie; być wciąż w ruchu, chodzić bez przerwy

 Być na ostatnich nogach być bardzo wyczerpanym, być u kresu sił

 Być gdzieś jedną nogą śpieszyć się dokądś; być przygotowanym na to, mieć myśli zaprzątnięte tym, że się lada chwila znajdzie gdzie indziej, że się wyjdzie, wyjedzie itp.

 Być jedną nogą na tamtym świecie, stać jedną nogą w grobie być bliskim śmierci

 Być komuś kulą u nogi być komuś ciężarem, przeszkodą, zawadą

 Chodzić przy nodze, za nogą o psie: chodzić tuż przy panu, w ślad za panem

 Iść, maszerować w nogę dostosowywać swoje kroki do kroków innej osoby, stąpać jednocześnie z innymi to prawą, to lewą nogą

 Iść, wlec się itp. noga za nogą iść bardzo powoli

 Lecieć, padać z nóg, pot. walić się z nóg być bardzo zmęczonym, wyczerpanym, tracić siły, upadać ze zmęczenia

 Powłóczyć nogami iść, chodzić, nie odrywając stóp od ziemi

 Ledwo powłóczyć nogami, ledwo wlec nogi za sobą

a) iść, chodzić z trudem, z wysiłkiem, powoli

b) być wycieńczonym, schorowanym

 Ledwo, z trudem się trzymać na nogach nie móc stać, chodzić z powodu zmęczenia, wyczerpania, osłabienia

 Mieć dobre nogi dobrze chodzić, być wytrzymałym w chodzeniu

 Nie czuć nóg mieć bardzo zmęczone nogi

 Nie móc ruszyć ani ręką, ani nogą być bardzo zmęczonym, wyczerpanym, niezdolnym do najmniejszego wysiłku

 Padać, rzucać się (komuś) do nóg

a) klękać przed kimś na znak czci, oddania lub z prośbą, podziękowaniem

b) poniżać się, upokarzać się przed kimś; uniżenie pokornie kogoś prosić, błagać

 Podciąć komuś nogi

a) potrącić, kopnąć, uderzyć kogoś w nogę (w nogi) tak, żeby stracił równowagę

b) zwykle o silnych wrażeniach albo o wypitym alkoholu: uniemożliwić komuś chodzenie, stanie; osłabić kogoś

 Podstawić komuś nogę

a) wysunąć swoją nogę pod nogi idącego, żeby się przewrócił

b) zaszkodzić komuś, działając podstępnie, intrygując przeciw niemu

 Porwać się, zerwać się, skoczyć na równe nogi gwałtownie wstać, podnieść się

 Przejść suchą nogą przejść nie zamoczywszy nóg, butów

 Poczuć (rzadziej: czuć, mieć itp.) grunt pod nogami poczuć się pewnie, uświadomić sobie swoją mocną pozycję; zyskać punkt oparcia

 Ziemia, grunt usuwa się komuś spod nóg; ktoś traci grunt pod nogami ktoś traci oparcie materialne lub moralne, pozycję, czyjaś sytuacja staje się niepewna

 Ziemia, grunt pali się komuś pod nogami pobyt w danym miejscu staje się dla kogoś niebezpieczny; ktoś jest ścigany, czuje się osaczony

 Rzucać komuś kłody pod nogi przeszkadzać komuś w czymś, utrudniać coś

 Postawić kogoś, coś na nogi

a) radykalnie poprawić stan czegoś albo czyjś stan; wyleczyć kogoś, przywrócić komuś siły; wesprzeć finansowo, uniezależnić materialnie

b) zmusić do działania, pobudzić, poderwać do czynu; zmobilizować, zelektryzować

 Stanąć na nogi, na nogach

a) dorobić się; usamodzielnić się, uniezależnić się

b) wyzdrowieć

 Trzymać się czegoś rękami i nogami trzymać się czegoś kurczowo, nie rezygnować z czegoś, nie chcieć za nic porzucić czegoś, ustąpić skądś

 Wstać lewą nogą zwrot żartobliwie wyjaśniający przyczynę czyjegoś złego humoru lub niepowodzenia w danym dniu

 Wybić, wyciąć, wystrzelać do nogi, co do nogi wybić, wyciąć, wystrzelać wszystkich bez wyjątku

 Zmienić nogę zmienić krok, stawiając dwa kroki z rzędu tą samą nogą

 Coś nie ma rąk ani nóg coś jest pozbawione ładu, wewnętrznego związku

 Coś (np. choroba, zmęczenie, zmartwienie) ścina, zwala kogoś z nóg coś pozbawia kogoś sił, osłabia, wycieńcza kogoś

 Czyjaś noga nie postanie, nie postała gdzieś ktoś nie będzie, nie był nigdy w jakimś miejscu

 Noga się komuś powinęła, pośliznęła

a) komuś się nie powiodło, nie udało

b) ktoś popełnił błąd, postąpił niewłaściwie

 Nogi odmawiają komuś posłuszeństwa ktoś nie ma siły, żeby chodzić, ktoś ma obolałe, niesprawne nogi

 Nogi komuś wrosły w ziemię ktoś nie może ruszyć z miejsca, zrobić kroku (zwykle pod wpływem silnego wrażenia)

 Nogi same kogoś niosą ktoś idzie bez wysiłku, nie czując zmęczenia

 Żywa noga skądś nie ujdzie nikt nie ocaleje, nikt nie wyjdzie cało

 Napój (wino, miód itp.) idzie w nogi wypite wino, miód powoduje trudności w chodzeniu, odbiera władzę w nogach

 pot. Dać nogę uciec, drapnąć

 (No to) na drugą nogę zachęta do wypicia drugiego kieliszka wódki, wina

 Na jednej nodze (pobiec, skoczyć, załatwić coś itp.) pobiec, załatwić coś bardzo szybko, jak najprędzej

 Schodzić, uchodzić, zrywać nogi, uchodzić nogi do kolan zmęczyć się chodzeniem, nachodzić się; zadać, zadawać sobie wiele trudu, żeby załatwić jakąś sprawę

 Wyciągać nogi stawiać duże kroki; iść szybko

 Zbierać nogi pędzić, biec; uciekać

 Nogi komuś odjęło ktoś stracił władzę w nogach

 Potrzebne coś komuś jak psu piąta noga coś zupełnie komuś niepotrzebne

 Dbać o coś, o kogoś jak pies o piątą nogę nie dbać o coś, o kogoś wcale, zupełnie

 Pies z kulawą nogą nie przyjdzie, nie wspomni, nie zadba itp. nikt nie przyjdzie, nie wspomni itp.

 pot. żart. Trzecia noga laska, kij

 Mieć charakter w nogach umieć szybko biegać, dobrze uciekać

 Traktować kogoś przez nogę, per nogam traktować kogoś lekceważąco, pogardliwie

 Ręka, noga, mózg na ścianie żartobliwa groźba zmasakrowania, pobicia kogoś

 posp. Nakryć się nogami przewrócić się

 Wyciągnąć nogi umrzeć

 Żebyś nogi połamał rodzaj przekleństwa

 Jak wisieć, to za obie nogi.

 Kłamstwo ma krótkie nogi.

 Koń ma cztery nogi i też się potknie.

 Kto nie ma w głowie, ten ma w nogach.

 Ręka rękę myje, noga nogę wspiera.

 Za wysokie (za niskie) progi na czyjeś nogi.

2.najniższa, końcowa część nogi; stopa

Mała, duża, szeroka, wąska noga.

Palce u nóg.

Zlady męskich nóg.

Deptać komuś po nogach.

3.część sprzętu, przyrządu stanowiąca jego podporę, podstawę

Wygięte, toczone nogi stolika.

Noga krzesła, kanapy, łóżka.

Noga od krzesła, od stołu.

Stół na jednej, o jednej nodze, na kręconych nogach.

 W nogach (łóżka, posłania itp.) w miejscu, gdzie na posłaniu znajdują się zwykle nogi leżącego człowieka

 pot. Głupi jak stołowe nogi bardzo głupi, tępy, ograniczony

przen. posp. człowiek ślamazarny, niezręczny, nieudolny; niedołęga

Okropna z niego noga, nic nie umie załatwić.

Postąpił jak ostatnia noga.

#HR:

nog|a ž <dat.jd nozi, gen. mn nogu opæejez./noga reg. jez. knjiž. > 1. ud èovjeka i životinja kojim se hoda 2. pren. dio na kojem neki predmet stoji, npr. stol ? mala (velika) ~a razg. malo (veliko) stopalo, broj cipele ili èarape ? bacati (baciti) kome klipove pod ~e usp. klip; jednom ~om u grobu vrlo star ili bolestan, pred smrt; biti na ~ama ustati iz kreveta, biti spreman za što; biti na dobroj nozi biti u dobrim odnosima; biti na ratnoj nozi biti u zavadi; gori mu tlo pod ~ama morat æe bježati, postalo je za njega nesigurno; gubiti tlo pod ~ama gubiti sigurnost, oslonce; gurnuti ~om koga surovo ili nezahvalno odoaciti koga; dati ~om (straga, ostrag, u stražnjicu) grubo otjerati; dignuti koga na ~e pobuniti (ob. mnogo ljudi); doèekati se na ~e vješto se izvuæi iz teškog položaja; jedva se držati na ~ama biti vrlo slab fizièki, bolestan; ljudska ~a nije ondje kroèila (stupila) još neistražen kraj; na sigurnim ~ama biti dobro utemeljen, imati dobru poziciju; ~e ga izdaju (od starosti ili bolesti) teško hoda; od malih ~u odmalena; podmetnuti ~u kome uèiniti što podmuklo kome; put pod ~e! kreni!; biti na staklenim (glinenim) ~ama biti takav da se može srušiti, biti nestabilan; stati kome na ~u zamjeriti se kome; u laži su kratke ~e istina se mora saznati, laž se ne može dugo prikrivati; ustati na lijevu ~u biti bez razloga mrzovoljan, loše volje; zabadati trn u zdravu ~u stvarati nepotrebne neprilike; živjeti na visokoj nozi živjeti raskošno, u velikom stilu; dobiti ~e biti ukraden, nestati s mjesta na kojem se mora nalaziti (ob. kad se aludira na kraðu i nekoga tko je ukrao, a ne želi se otvoreno reæi) [moj èekiæ je dobio ~e]; postaviti se na stražnje (zadnje) ~e a. èloviti b. pren. podr. praviti se važan, davati sebi važnosti u èemu, prikazivati se višim i znatnijim od sebe sama c. pren. podr. prikazivati se borbenim, prijetiti, izazivati kavgu ili prepirku; vuæi ~e a. vrlo sporo hodati, vuæi se b. ne moæi dizati stopalo u hodu; lapati, šljapati; produžiti ~e produžiti korak, poèeti brže hodati, požuriti, nastojati bržim hodom stiæi što prije na željeno mjesto; otiæi (pobjeæi) po ~ama lov. otiæi, izgubiti se, nestati bježeæi po tlu (o ranjenoj ili preplašenoj pernatoj divljaèi) opr.: odletjeti; dati ~u komu žarg. a. otjerati koga (s posla) b. prekinuti jednostavno intimni odnos s kim, riješiti se; imaš ~e (u situaciji kad se želi upozoriti nekoga, ob. oštrije, da može izvršiti neku radnju za koju je potrebno kretanje) [idi lijepo na poštu i pošalji pismo, imaš ~e]; nisi bespomoæan, nisi invalid; odsjekle mi se ~e doživio sam naglo veliki strah, silno sam se preplašio = život mi se skratio; pola me nestalo; pasti s ~u (od umora) jako se umoriti, iscrpsti se fizièkim naporom od mnogih i raznolikih poslova (oko kuæe i djece i sl.); ubiti ~e tvrdom ili tijesnom obuæom, hodanjem po oštroj podlozi (šljunku, kamenu) umoriti noge, dovesti do jakih bolova u donjem dijelu nogu i stopalima; utruditi noge, nabiti noge; iæi na ~e reg. žarg. hodati, (prelaziti udaljenost) pješke; doæi pred ~e (komu) a. (doslovno) nespretno se kretati i naiæi pred koga tako da mu se nehotice ometa hod, idi lijevo ili desno [dolaziš mi pred ~e] b. ponizno se pojaviti pred kim, ponizno se najaviti u audijenciju, dati pobudu za neki sastanak i sl. onome tko ne zaslužuje takvu poèast; ~u pred ~u kretati se vrlo oprezno (npr. da se ne ugazi u blato ili kad se prelazi potok s kamena na kamen i sl.); s ~e na ~u kretati se vrlo polagano, biti vrlo spor u hodu, vuæi se; ~a za ~om ob. etnol. poziv da svi poènu igrati kolo [hop ~a za ~om]; ~ama naprijed (biti, nošen, biti iznesen) biti mrtav, umrijeti (slika iznošenja ili nošenja mrtvog tijela); imati drvenu nogu a. (doslovno) biti hrom i nadomještati nogu takvim ortopedskim pomagalom b. (ob. mn) sport u nogometu ne moæi lako zadržavati jako upuæenu loptu, ne moæi je smiriti, imati noge od kojih kao da se lopta odoija opr.: imati magnet u nogama

#RU

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

нога////опора, нижний конец (мебели, механизма, устройства)//Стул на трех ногах. Н. шасси.

нога///!/одна из двух нижних конечностей человека//Правая, левая н. Задние, передние ноги. Сидеть н. нa: ногу или н. зa: ногу (положив одну ногу на другую). Идти н. зa: ногу (медленно; прост.). С ноги нa: ногу переступать, переминаться. Перенести болезнь на ногах (не ложась в постель). На ногах не стоит или ноги не держат кого-н. (очень устал или очень пьян; разг.). Идти (нога) в ногу с кем-н. (одновременно с другим или другими ступать то правой, то левой ногой; также пере н. : действовать согласованно, слаженно с кем-н.). В ногу со временем или с веком идти, шагать (перен.: == с веком наравне). Сбиться с ноги (начать идти не в ногу). С ног сбиться (очень устать от беготни, хлопот; разг.). Стать нa: ноги (также перен. : начать вести самостоятельную жизнь). На своих ногах кто-н. (перен. : вполне самостоятельно). Ноги кормят кого-н. (кто-н. добывает средства к жизни ходьбой, беготней; разг. Волка ноги кормят; посл.). Со всех ног бежать (очень быстро; разг.). Давай бог ноги (о ком-н. быстро убегающем; разг.). Одна н. здесь, другая там! (пойти, отправиться куда -н. быстро, без задержки; разг.). На одной ноге! (пойти, побежать быстро, без задержки; разг.). Возьми ноги в руки и беги! (беги очень быстро; разг. шутл.). Поставить нa: ноги кого-н. (также перен. : 1) вырастив, сделать самостоятельным; 2) вылечить). Одной ногой в могиле (о старике: близок к смерти; разг.). Кланяться в ноги кому-н. (делать земной поклон; также перен. : просить о большой услуге, одолжении или уси ленно благодарить; разг.). В ногах валяться у когон. (униженно просить; разг.). В ноги упасть кому-н. (умоляя, упасть на колени перед кем-н.). Без ног или без задних ног кто-н. (перен. : о сильной усталости от ходьбы, беготни; разг. шутл.). Нa: ноги поднять всех (перен. : встревожив чкм -н., побудить к деятельности). Под ногами вертеться (путаться, мешаться) (мешать кому-н. своим присутствием; разг. неодобр.). Ни ногой к кому-н., куда-н. (не бывает, не ходит куда-н. или никогда не пойдет; разг.). Ноги унести (спастись бегством; разг.). Ног под собой не слышать (не чуять) (о том, кто бежит в состоянии волнения или радости; а также (только не чуять) о том, кто очень устал от ходьбы, от бега; разг.). Веселыми ногами пойти куда-н. (с радостью, с удовольствием; разг.). Ногc^. не будет чьей-н. где-н. (решение или угроза больше не приходить куда-н. или не допустить куда-н. ; разг.). С левой или не с той ноги встать (с утра быть в плохом настроении; разг.). В ногах правды нет (погов. : лучше сидеть, чем стоять).

нога///одна из двух нижних конечностей человека, а также/одна из конечностей животного//Правая, левая н. Задние, передние ноги. Сидеть н. нa: ногу или н. зa: ногу (положив одну ногу на другую). Идти н. зa: ногу (медленно; прост.). С ноги нa: ногу переступать, переминаться. Перенести болезнь на ногах (не ложась в постель). На ногах не стоит или ноги не держат кого-н. (очень устал или очень пьян; разг.). Идти (нога) в ногу с кем-н. (одновременно с другим или другими ступать то правой, то левой ногой; также пере н. : действовать согласованно, слаженно с кем-н.). В ногу со временем или с веком идти, шагать (перен. : == с веком наравне). Сбиться с ноги (начать идти не в ногу). С ног сбиться (очень устать от беготни, хлопот; разг.). Стать нa: ноги (также перен. : начать вести самостоятельную жизнь). На своих ногах кто-н. (перен. : вполне самостоятельно). Ноги кормят кого-н. (кто-н. добывает средства к жизни ходьбой, беготней; разг. Волка ноги кормят; посл.). Со всех ног бежать (очень быстро; разг.). Давай бог ноги (о ком-н. быстро убегающем; разг.). Одна н. здесь, другая там! (пойти, отправиться куда -н. быстро, без задержки; разг.). На одной ноге! (пойти, побежать быстро, без задержки; разг.). Возьми ноги в руки и беги! (беги очень быстро; разг. шутл.). Поставить нa: ноги кого-н. (также перен. : 1) вырастив, сделать самостоятельным; 2) вылечить). Одной ногой в могиле (о старике: близок к смерти; разг.). Кланяться в ноги кому-н. (делать земной поклон; также перен. : просить о большой услуге, одолжении или уси ленно благодарить; разг.). В ногах валяться у когон. (униженно просить; разг.). В ноги упасть кому-н. (умоляя, упасть на колени перед кем-н.). Без ног или без задних ног кто-н. (перен. : о сильной усталости от ходьбы, беготни; разг. шутл.). Нa: ноги поднять всех (перен. : встревожив чкм -н., побудить к деятельности). Под ногами вертеться (путаться, мешаться) (мешать кому-н. своим присутствием; разг. неодобр.). Ни ногой к кому-н., куда-н. (не бывает, не ходит куда-н. или никогда не пойдет; разг.). Ноги унести (спастись бегством; разг.). Ног под собой не слышать (не чуять) (о том, кто бежит в состоянии волнения или радости; а также (только не чуять) о том, кто очень устал от ходьбы, от бега; разг.). Веселыми ногами пойти куда-н. (с радостью, с удовольствием; разг.). Ногc^. не будет чьей-н. где-н. (решение или угроза больше не приходить куда-н. или не допустить куда-н. ; разг.). С левой или не с той ноги встать (с утра быть в плохом настроении; разг.). В ногах правды нет (погов. : лучше сидеть, чем стоять).

#PL:

gardło n III, Ms. ~dle; lm D. ~deł

1.wspólny odcinek przewodu pokarmowego i oddechowego między przełykiem a jamą ustną, znajdujący się w przedniej części szyi; także przednia część szyi; gardziel

Ból, zapalenie gardła.

Chorować na gardło.

Płukać gardło.

Dusić kogoś za gardło.

Skoczyć komuś do gardła.

 Wąskie gardło odcinek pracy, dział produkcji hamujący tempo pracy całego zakładu, dziedziny produkcji

 Wołać, krzyczeć, śmiać się itp. na całe gardło wołać, krzyczeć, śmiać się itp. bardzo głośno

 Zdzierać gardło mówić, krzyczeć, śpiewać dużo i głośno, wysilać się przy mówieniu, krzyku, śpiewie

 Coś (np. głos, słowa, pożywienie itp.) więźnie komuś w gardle, nie chce przejść przez gardło

a) ktoś nie może wydobyć głosu, wypowiedzieć słowa (ze wzruszenia, strachu itp.)

b) coś komuś nie smakuje

 Strach, wzruszenie itp. ściska, chwyta za gardło, dławi, dusi w gardle ktoś doznaje uczucia dławienia, bólu w gardle przy silnych przeżyciach psychicznych

 pot. Przepłukać gardło napić się jakiegoś trunku, popić sobie

 Coś (jest) jak psu z gardła wyciągnięte, wyjęte coś jest bardzo zmięte, pogniecione

 Coś komuś wychodzi, wyłazi gardłem coś komuś zbrzydło, ma się czegoś dość

 Stanąć komuś kością w gardle dać się komuś we znaki, uprzykrzyć się, mocno dokuczyć

 Wtłoczyć, wepchnąć itp. komuś słowa do gardła siłą zmusić do milczenia; uderzeniem, policzkiem odpowiedzieć na czyjeś obelżywe słowa albo kłamstwo

 Wydrzeć, wyciągnąć coś komuś z gardła siłą coś od kogoś wydobyć

 Mieć nóż na gardle być w sytuacji bardzo ciężkiej, bez wyjścia; być do czego przymuszonym okolicznościami

 Popie oczy, wilcze gardło, co zobaczy, to by zjadło.

przen. wąskie przejście, przesmyk, ujście, wylot czegoś

Gardło cieśniny, wąwozu, zatoki.

2.przestarz. życie albo utrata życia przez skazanie na ścięcie lub powieszenie   tylko w zwrotach: Dać gardło. Karać gardłem. Przypłacić gardłem. Idzie o gardło.

#HR:

grl|o sr <gen. jd grla> 1. term. općejez. razg. ždrijelna duplja s gornjim dijelom grkljana i jednjakom 2. općejez. razg. prednja strana vrata 3. term. sport konj [dvogodo ~o, pobjedničko ~o] 4. suženje ili izlaz iz čega što se sužava [~o žarulje] ? usko ~o gužva, pretrpanost koja nastaje u radnom procesu, u radnum vremenu, u kretanju ljudi, robe 1 sl. ? u ~u me steže osjećam nelagodu; ~om u jagode (poći, krenuti) nepripremljeno, nespremno; do ~a potpuno, sasvim; došla voda do ~a došao je u težak položaj, ne može dalje na isti način; zakopčan do ~a vrlo zatvoren, nepovjerljiv, nerado se povjerava; zasjelo mi u ~u prisjelo mi; (biti kome) kost u ~u osjećati koga ili što kao veliku smetnju; zabit ću ti zube u ~o razg. prijetnja fizičkim obračunom

#RU:

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

горло////верхняя суженная часть сосуда//Г. кувшина.

горло////передняя часть шеи//По г. в воде. Схватить за г. (также перен. :неотступно требовать чего-н. ; разг. неодобр.). С ножом к горлу пристать (приступить) (перен. : неотступно просить, требовать; разг. неодобр.). Взять за г. кого-н. (также перен. : грубо принудить к чему-н. ; разг. неодобр.). Г. перегрызть кому-н. (также перен. : в ярости уничтожить кого-н. ; разг.).

горло///Общее название/зева, глотки N1 и гортани//В горле сохнет. Во все г. кричать (очень громко; разг.). Поперек горла стать кому-н. (перен. : о раздражающей помехе; разг.). Горлом берет кто-н. (добивается чего-н. при помощи крика; разг. неодобр.). Промочить г. (немного выпить; разг.). В три горла есть (очень много; разг. неодобр.).

горло///!/пролив, соединяющий залив с морем//

горло///пролив, соединяющий залив с морем, а также/рукав, соединяющий устье реки с морем, озером Spec//

#PL:

palec m II, D. ~lca; lm M. ~lce, D. ~lców

1.jeden z pięciu członków stanowiących zakończenie ręki lub stopy człowieka; także zakończenie kończyn u zwierząt i ptaków

a)palec u ręki

Duży, serdeczny palec.

Mały palec.

Wskazujący palec.

Długie, kościste, ładne, wysmukłe palce.

Zwinne, zręczne palce.

Wodzić po czymś palcami.

Liczyć coś na palcach.

Grozić palcem.

Wskazywać coś palcem.

Jeść palcami.

Trzymać, obracać coś w palcach.

 Gruby, szeroki na palec (na dwa, trzy, cztery palce) mający grubość, szerokość palca (dwóch, trzech, czterech palców)

 Miękki, delikatny, chropowaty itp. w palcach dający się wyczuć palcami jako miękki, delikatny, chropowaty itp.

 Kiwnąć na kogoś palcem przywołać kogoś, dać znać komuś ruchem palca

 Wystarczy palcem kiwnąć, dość palcem kiwnąć (na kogoś) bardzo łatwo zdobyć, pozyskać kogoś

 Palec boży zjawisko poczytywane za omen, znak interwencji sił nadprzyrodzonych

 Sam jak palec zupełnie sam

 Na owinięcie palca bardzo mało, odrobinę, trochę

 Gdzie palcem tknąć w każdym miejscu, wszędzie

 Coś można policzyć na palcach (jednej ręki) o niewielkiej liczbie osób, przedmiotów

 Maczać w czymś palce brać udział, zwykle nie ujawniany, w jakiejś sprawie, często ocenianej ujemnie, niezupełnie uczciwej

 Mieć coś w małym palcu umieć, znać coś doskonale

 Mieć w jednym palcu więcej rozumu, wiedzy niż ktoś inny w głowie wiedzieć o wiele więcej od innych, być mądrzejszym od innych

 Nie tknąć, nie trącić kogoś palcem nie zrobić komuś najmniejszej krzywdy

 Nie zakrzywić (nie dać zakrzywić) na kogoś palca nie zrobić (nie dać zrobić) komuś najmniejszej krzywdy, nie okazać najmniejszej niechęci, niezadowolenia

 Owinąć kogoś koło (małego) palca podporządkować kogoś swojej woli, uzależnić kogoś od siebie; wziąć pod pantofel

 Palce lizać o czymś bardzo smacznym, wyśmienitym; ogólniej: o kimś, o czymś niezwykłym

 Coś jest palcem na wodzie pisane coś jest niepewne, nie można na coś liczyć

 Podawać, podać komuś jeden, dwa palce (na powitanie) przywitać się z kimś protekcjonalnie, lekceważąco

 Nie ma gdzie palca wcisnąć, wetknąć, wścibić jest bardzo ciasno, tłoczno, nie ma miejsca

 Palcem nie kiwnąć, nie ruszyć, palcem niczego nie tknąć, palcem o palec nie stuknąć nie zdobyć się na najmniejszy wysiłek; nic nie zrobić w jakiejś sprawie

 Patrzeć na coś przez palce udawać, że się czegoś nie widzi, nie zauważa; być pobłażliwym, tolerować coś

 Pokazywać, wytykać kogoś palcami piętnować kogoś, mówić publicznie o czyimś złym postępku, zachowaniu itp.

 Pieniądze, zarobki itp. przeciekają komuś przez palce ktoś szybko wydaje pieniądze, żyje rozrzutnie, nie umie oszczędzać

 Wyssać coś z palca zmyślić, wymyślić coś

 Zacząć coś, zdobyć coś itp. dziesięcioma (rzadziej pięcioma) palcami dorobić się czegoś własną pracą, samodzielnie

 Znać coś jak (swoje) pięć (albo dziesięć) palców znać coś bardzo dobrze, bardzo dokładnie

 iron. żart. Mieć długie albo lepkie palce kraść

Daj mu palec, a on całą rękę chwyta.

Mała jak palec, a zła jak padalec.

Nie kładź palca między drzwi.

b)palec u nogi

Wspinać się na palce.

Stanąć na palcach.

Iść, chodzić na palcach.

 Chodzić koło kogoś na palcach bardzo troskliwie obchodzić się z kimś, opiekować się kimś, dbać o kogoś

 Kiwać palcem w bucie; nie kiwnąć palcem w bucie wykonywać czynność pozbawioną jakichkolwiek skutków praktycznych, nie przynoszącą żadnego pożytku; nie zdobyć się na minimalny wysiłek

2.część rękawiczki okrywająca palec; w lm część buta, pończochy itp. okrywająca palce stopy

Rękawiczka z jednym palcem, z pięcioma palcami.

Pantofle wąskie w palcach.

3.techn. element maszyny lub urządzenia (np. w rozdzielaczu zapłonu) w postaci krótkiego pręta do przekazywania ruchu innemu elementowi lub do ograniczania ruchu

Palec rozdzielacza.

#HR:

palac m <gen. jd palca, nom. mn palci, gen. mn palaca/palčeva> 1. najkraći, najsnažniji i najdeblji prst na ruci, najkrupniji prst na nozi [ručni ~, nožni ~] 2. pov. mjera za dužinu 3. žbica

#RU:

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

палец////одна из отделенных друг от друга подвижных конечностей кисти или стопы (у животных - лапы)//Пальцы руки, ноги. Большой п. Указательный, безымянный, средний п. (на руке). Пальцы ломать (в волнении сжимать себе пальцы до хруста в суставах). Пальцем крутить около виска (показать жестом, что собеседник ведет себя странно, глуп или не совсем нормален). Дай п. кому-н., потребует всю руку (перен. : о неумеренности чьих-н. притязаний, требований). По пальцам перечесть можно кого-что-н. (об очень небольшом количестве кого-чего-н. : назвать, перечислить). Сквозь пальцы смотреть на кого-что-н. (сознательно не замечать чего-н. плохого, недозволенного). П. о п. не ударить или пальцем не шевельнуть (ничего не сделать). Как свои пять пальцев знать кого-что-н. (очень хорошо; разг.). Пальцем показывать на кого-что-н. (также перен. : обращать особенное внимание на кого-что-н. ; разг. неодобр). На пальцах показать или разъяснить, объяснить (так, чтобы было совершенно понятно и просто; разг.).

палец///В машинах, механизмах:/деталь в виде округлого стержня Spec//

#HR:

nos m IV, D. -a, Ms. ~sie; lm M. -y

1.narząd powonienia, u kręgowców wyższych także początek dróg oddechowych; u ludzi najbardziej wystająca część twarzy znajdująca się między oczami i czołem a ustami

Cienki, długi, duży, krzywy, mały, mięsisty, płaski, prosty, szeroki, wąski, wydatny nos.

Garbaty, grecki, haczykowaty, krogulczy, orli, perkaty, rzymski, spiczasty, zadarty, zakrzywiony, zgrabny nos.

Siny, zaczerwieniony, spuchnięty nos.

Czarny, wilgotny, zimny nos psa.

Nos jak kartofel.

Czubek, koniec, nasada nosa.

Kształt nosa.

Oddychać nosem.

Wycierać, ucierać nos.

Włożyć na nos okulary.

Dłubać w nosie.

Rozbić sobie, komuś nos.

 Chustka do nosa chustka do wycierania nosa

 Mówić przez nos mieć wymowę charakteryzującą się niewłaściwym rezonansem nosowym

 Mówić, mruczeć, mamrotać, bąkać itp. pod nosem mówić cicho, niewyraźnie

 Uśmiechać się pod nosem uśmiechać się lekko, nieznacznie, dyskretnie

 Pociągać nosem

a) wciągać nosem powietrze, wąchając coś

b) wciągać nosem powietrze, gdy się ma katar, gdy się płacze

 iron. Coś pasuje jak pięść do nosa coś nie pasuje wcale, jest zupełnie nieodpowiednie

 pot. Nos w nos (spotkać się, zetknąć się z kimś, natknąć się na kogoś) (znaleźć się) bardzo blisko kogoś, tuż przy kimś; twarzą w twarz

 (Mieć coś, coś jest, coś się dzieje; robić coś komu) pod nosem, tuż pod nosem, rzad. przed nosem (mieć coś, coś jest, coś się dzieje) bardzo blisko, tuż; (robić coś komu, zwykle coś niepożądanego, uciążliwego dla kogoś) będąc tuż przy kimś, w czyjejś bezpośredniej bliskości

 Mieć (dobrego) nosa, rzad. (dobry) nos trafnie coś przewidywać, dobrze się orientować w sytuacji

 Mieć muchy w nosie być grymaśnym, kapryśnym; dąsać się, być w złym humorze bez wyraźnego powodu

 Mieć mleko pod nosem być niedojrzałym, niedorosłym, młodym, niedoświadczonym

 Mówić, powiedzieć coś komu prosto w nos mówić, powiedzieć coś komu szczerze, otwarcie, wprost, bez ogródek

 Dostać po nosie; dać komuś po nosie dostać nauczkę, być skarconym; dać komuś nauczkę, skarcić kogoś

 Kręcić nosem (na coś, nad czymś) okazywać niezadowolenie; grymasić

 Nosem się podpierać wykonywać jakąś czynność z wielkim wysiłkiem, harować; być bardzo zmęczonym, krańcowo wyczerpanym

 Ryć nosem po ziemi, zaryć nosem w ziemi przewracać się, padać, przewrócić się na twarz, uderzając twarzą o ziemię

 Pilnować, patrzeć swego nosa nie wtrącać się w nie swoje sprawy

 Przytrzeć, utrzeć komuś nosa dać komuś nauczkę, poskromić kogoś, ukrócić czyjeś samowolne zapędy

 Poczuć, zwąchać itp. pismo nosem zorientować się, co się dzieje, na co się zanosi, domyślić się czegoś

 Podsunąć, podsuwać, podetknąć, podetkać itp. coś komu pod nos podsunąć, podsuwać, pokazać, pokazywać zbliżając coś komu do twarzy, zwykle w sposób natarczywy, niegrzeczny, niecierpliwie

 Podtykać, podsuwać coś komu pod nos usłużnie podawać, podsuwać coś komu blisko, z intencją zaoszczędzenia mu najmniejszego wysiłku

 Sprzątnąć, zabrać, zdmuchnąć itp. komu coś a. kogoś sprzed nosa pozbawić kogoś tego, na co, na kogo liczył, co już uważał za swoje; zabrać, odebrać coś komu niespodziewanie

 Zmiać się komuś w nos drwić z kogoś jawnie, manifestacyjnie

 Uciec sprzed nosa o pojazdach: ruszyć, odjechać, zanim ktoś zdążył wsiąść

 Wetknąć, wsadzić nos w coś (np. w książkę, w gazetę); siedzieć z nosem w czymś zająć się czymś gorliwie, nie zwracając uwagi na otoczenie, być pochłoniętym czymś (np. czytaniem)

 Wtykać, wsadzać, wścibiać gdzieś nos wtrącać się, mieszać się do czegoś; interesować się czymś (zwykle tym, co kogoś nie powinno obchodzić)

 Nie wychylać, nie wyścibiać, nie wytknąć skądś nosa nigdzie się skądś nie oddalać, nie wychodzić, nie wyjść poza jakiś teren

 Nie widzieć dalej niż koniec, czubek własnego a. swojego nosa; widzieć tylko koniec własnego a. swojego nosa być ograniczonym, mieć ciasne horyzonty myślowe; być egoistą, interesować się tylko sobą, swoimi sprawami

 Wodzić kogoś za nos narzucać komuś swoją wolę, podporządkowywać sobie kogoś; kierować, rządzić kimś

 Zadzierać nosa wynosić się nad innych, być zarozumiałym, dumnym

 Zwiesić, spuścić nos na kwintę stracić humor, posmutnieć, zmartwić się

 Zamknąć, zatrzasnąć komuś drzwi przed nosem nie wpuścić kogoś, kto chciał wejść, kto stał już przed drzwiami

 Coś (np. zapach, dym, kurz) kręci w nosie; kręci w nosie od czegoś coś ostro, niemile drażni błonę śluzową nosa, coś pobudza do kichania

 Coś (np. praca, nauka, załatwianie sprawy) idzie jak krew z nosa coś idzie ciężko, z trudem, opornie, postępuje powoli

 posp. Mieć kogoś a. coś w nosie lekceważyć kogoś lub coś, zupełnie się kimś albo czymś nie przejmować

 Mieć czegoś, kogoś po dziurki w nosie a. po dziurki od nosa mieć już dość czegoś, kogoś

 Dać komuś, co z nosa spadnie, skapnie dać komuś coś zbywającego, niepotrzebnego, liche resztki czegoś

 Całuj, pocałuj psa w nos; pocałuj mnie w nos daj mi spokój, odczep się; rób, co chcesz, nic mnie to nie obchodzi

 żart. Dwie dziurki w nosie i skończyło się zwrot używany na zakończenie opowiadania, zwykle opowiadania dla dzieci

 Nie nos dla tabakiery, ale tabakiera dla nosa.

 Nie wsadzaj nosa do cudzego prosa (trzosa).

2.pot. dziób ptaków

Czerwony nos bociana.

Papuga z zakrzywionym nosem.

3.pot. wysunięta, wystająca część jakiegoś przedmiotu; zwężony, spiczasty koniec czegoś, zwłaszcza buta

Pantofle z kwadratowymi, wydłużonymi, zaokrąglonymi nosami.

Trącić, kopnąć coś nosem buta.

Czółno zaryło się nosem w piasku.

#HR:

nos m <nom. mn nosovi> 1. organ njuha i jedan od dišnih organa 2. razg. potenc. ono što se ističe kao nos na licu (npr. šiljak opanka i sl.) ? dobiti po ~u a. dobiti batina b. pren. biti oštro ukoren; imati koga u ~u nositi u sebi ljutnju na koga; ići kome uz ~ raditi protiv njegove volje; ne vidjeti dalje od ~a biti ograničen, priglup; ~om parati oblake biti ohol, umišljen; ostati duga ~a biti nasamaren u kakvoj diobi; (tu je) pod ~om vrlo je blizu; gurati, zabadati (svuda) ~ biti pretjerano znatiželjan, u sve se miješati; pokazati dugi ~ (komu) nasamariti koga s nasladom, narugati se komu (nakon što ga je onaj koji se ruga prevario) (slika kretnje kad se palac jedne ruke stavi na nos, a palac druge na mali prst prve i onda se prstima miče); imati ~a = imati njuha (usp. njuh); izići na ~ (komu) prisjesti, osvetiti se, loše proći u nečemu [ta mu je pustolovina izišla na ~]; vući za ~ (koga) izvrgavati koga dugim procedurama zavlačiti s čim, zavaravati izvlačenjem preuzetih obveza i sl.; zabosti ~om u ledinu usp. zabosti; kakav ~ takav ti ponos posl. pravi muškarac ne treba da ima malen nos (po tome se zaključuje o ostalome); dignuti (dizati) ~ - ~om parati oblake; spustiti ~ (na koga) držati se uvrijeđeno, držati se tako prema kome da se pokazuje ljutnja ili da se demonstrira da je ophođenje nepoželjno i da se izbjegava

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

нос////передняя часть судна, летательного аппарата (а также некоторых транспортных и боевых средств)//Н. лодки, корабля, самолета. Н. танка.

нос////== носок N2//Туфли с острым носом.

нос////орган обоняния, находящийся на лице человека, на морде животного//Горбатый н. Римский н. (крупный, правильной формы нос с горбинкой). Из носу и из нe:су (нe:са). Пe: носу и по нe:су. Зa: нос и за нe:с. Нa: нос и на нe:с. Даже нa: нос не налезет (об одежде: очень мал; разг.). Встретиться носом к носу (почти столкнувшись; разг.). В н. говоришь (гнусаво). Под н. себе говорить, бормотать (говорить невнятно, бурчать; разг.). Зa: нос водить кого-н. (перен. : вводить в заблуждение, обманывать; разг.). Дальше собственного носа не видеть (об ограниченности, узкости кругозора; разг.). Н. повесить (приуныть; разг.). Н. задрать, поднять (также перен. : заважничать, загордиться; разг. неодобр.). Носа показать (высунуть) не смеет кто-н. (перен. : ведет себя смирно, притих; разг.). Н. совать куда-н., во что-н. (также перен. : вмешиваться не в свое дело, а также стараться вникнуть во что-н. или попасть куда-н. ; разг. неодобр.). Н. воротить от кого-чего-н. (относиться к кому-чему-н. пренебрежительно; прост. неодобр.). Носу не казать (не показываться, не появляться; разг.).

нос////клюв птицы//Дятел стучит носом

#PL:

słowo n III, Ms. ~wie; lm D. słów, N. ~wami (podn. ~wy)

1.znak językowy nazywający jednostkowy przedmiot materialny lub klasę jednorodnych przedmiotów materialnych, treści psychiczne, czynności, stany, cechy, wyrażający relacje między elementami rzeczywistości lub modyfikujący treść znaczeniową innych wyrazów; w lm także: elementy czyjejś wypowiedzi; wyraz

Słowo rodzime, obce.

Słowa banalne, zdawkowe.

Słowa skargi, współczucia, zachęty.

Słowa piosenki.

Słowa do piosenki, do muzyki.

Muzyka do słów Norwida.

Dobór, oszczędność słów.

Wymiana słów.

Nie móc ze wzruszenia, ze strachu powiedzieć, wykrztusić słowa.

Nie móc znaleźć odpowiednich słów na wyrażenie czegoś.

Słowa padają z czyichś ust, cisną się, tłoczą się na usta.

Słowa więzną w gardle, zamierają na ustach, przechodzą z trudem przez gardło.

 Cierpkie, gorzkie, ostre, szorstkie itp. słowa wypowiedź (przykra dla rozmówcy) wyrażająca naganę, wymówkę, gniew itp.

 Dobre słowo życzliwa wypowiedź, życzliwe odnoszenie się do kogoś

 Mocne słowo dosadna, dobitna wypowiedź

 Ostatnie słowo stanowcza, kategoryczna, ostateczna odpowiedź, decyzja, rada itp.

 Ostatnie słowo nauki, techniki itp. najnowsza zdobycz, ostatni wynalazek, ostatnie osiągnięcie w jakiejś dziedzinie

 Puste, czcze, próżne słowa wypowiedź bez treści, gadanina

 Zwięte, złote słowa wyrażenie potwierdzające coś; zupełna, całkowita prawda

 Wielkie słowo, wielkie słowa wyraz mający wzniosłą treść; wzniosła wypowiedź

 Jednym słowem mówiąc zwięźle, nie rozwlekając tematu; krótko mówiąc

 Innymi słowy wyjaśniając coś już powiedzianego; inaczej mówiąc

 W krótkich słowach streszczając coś; krótko

 Słowa prawdy wypowiedź nie upiększona, w której przykra prawda jest podana bez osłonek

 Gra słów dowcip, żart oparty na wieloznaczności lub podobieństwie brzmienia wyrazów

 Szkoda słów nie warto o czymś mówić

 Od słowa do słowa w miarę rozwijania się rozmowy, dyskusji

 W dosłownym, ścisłym, literalnym itp. (tego) słowa znaczeniu zgodnie z tym, co znaczy dany wyraz, dane wyrażenie

 Być kimś, czymś, jakimś w całym tego słowa znaczeniu mieć wszystkie cechy, które odpowiadają wyobrażeniu kogoś, czegoś

 Połykać słowa mówić szybko, niewyraźnie, opuszczając jakieś wyrazy, nie domawiając niektórych wyrazów

 Dobierać, ważyć słowa mówić z namysłem, dbając o dokładność wypowiedzi

 Szukać słów namyślać się nad doborem odpowiednich, właściwych wyrazów

 Powtarzać, notować, pisać itp. coś za kimś słowo w słowo wiernie powtarzać, notować, pisać coś za kimś, nic nie zmieniając

 Ktoś nie powiedział ostatniego słowa, coś nie jest czyimś ostatnim słowem o kimś, kto ma nadal możliwości twórcze, może tworzyć; czyjeś dzieło nie kończy jego twórczości

 Mieć do kogoś słowo, dwa słowa mieć coś komuś (krótkiego) do powiedzenia, mieć jakiś interes do kogoś

 Nie pisnąć słowa zachować milczenie, dyskrecję, nic nie wyjawić

 Nie powiedzieć na kogoś, o kimś złego słowa nie powiedzieć o kimś nic złego, nic nie zarzucić komuś

 Wspomnisz moje, nasze słowo, słowa zwrot wyrażający przekonanie o słuszności tego, co się mówiło, przed czym się ostrzegało kogoś

 Opowiadać coś swoimi słowami opowiadać coś, nie powtarzając określeń, sformułowań danego tekstu

 Powiedzieć, opisać itp. coś w paru, w dwóch słowach powiedzieć coś krótko, nie rozwlekając

 Przerwać komuś w pół słowa nie pozwolić się komuś wypowiedzieć, dokończyć zaczętej myśli

 Wyciągnąć kogoś na słowa sprowokować kogoś do mówienia, do zwierzeń

 Chwytać kogoś za słowa, czepiać się słów złośliwie interpretować czyjąś wypowiedź

 Ubrać, ująć itp. coś w słowa wyrazić coś mową lub pismem

 Nie przebierać w słowach używać w rozmowie niecenzuralnych, często ordynarnych wyrazów, przezwisk, przekleństw

 Coś się kończy na słowach coś nie dochodzi do realizacji, pozostaje w sferze projektów

 Liczyć się ze słowami uważać na to, co się mówi, nie obrażać kogoś

 Nie dać komuś przyjść, dojść do słowa mówiąc bez przerwy, nie pozwolić komuś wtrącić się do rozmowy

 Komuś brakuje słów (na wypowiedzenie czegoś) ktoś nie umie się wypowiedzieć lub nie jest w stanie wyrazić czegoś, np. wdzięczności, podziwu itp. (z jakiegoś powodu, np. ze zdenerwowania)

2.tylko w lp wypowiadanie się ustne lub pisemne; mowa, język

Słowo mówione, drukowane.

Mistrz słowa.

Dar słowa.

Potęga czyjegoś słowa.

 Słowo wiążące wypowiedź wiążąca w całość poszczególne fragmenty programu artystycznego

 Słowo wstępne tekst lub wypowiedź umieszczane przed właściwym utworem, zawierające komentarz utworu, wyjaśnienia itp.; wstęp, przedmowa

 Żywe słowo deklamacje, wykład, konferansjerka, w przeciwieństwie do tekstów pisanych

 Wolność słowa prawo obywatela do swobodnego wypowiadania swoich myśli w słowie i w piśmie

 praw. Ostatnie słowo oskarżonego, skazanego wypowiedź podsądnego po mowach obrońcy i oskarżyciela, przed ogłoszeniem przez sąd wyroku

3.tylko w lp obietnica, przysięga, zobowiązanie, poręczenie

Dać słowo.

Dotrzymać słowa.

Złamać słowo.

Ręczyć słowem.

 Słowo honoru, pot. pod słowem honoru formułka wypowiadana przy uroczystej obietnicy, uroczystym poręczeniu czegoś, zapewnieniu o czymś swoim honorem, swoją uczciwością

 Rzucać słowa na wiatr mówić coś (obiecywać, grozić itp.) bez zamiaru wypełnienia tego, dawać obietnice bez pokrycia

 Słowo daję, daję słowo, że zwrot podkreślający, wzmacniający jakąś wypowiedź

 Dać, pożyczyć coś komuś, zaciągnąć dług itp. na słowo (honoru) pożyczyć coś komuś, zaciągnąć dług bez pokwitowania, tylko na poręczenie ustne

 Trzymam (trzymamy) cię za słowo zwrot, którym mówiący wyraża ufność w spełnienie danej przez kogoś obietnicy, przypomina o danej przez kogoś obietnicy

 Zwrócić słowo cofnąć obietnicę małżeństwa; zwolnić kogoś z obietnicy małżeństwa

 Być po słowie być zaręczonym

 Słowo się rzekło, kobyłka u płota.

4.przestarz. czasownik   dziś tylko w wyrażeniu: Słowo posiłkowe.

#HR:

slov|o sr pismeni znak u alfabetskom pismu; grafem [veliko ~o, malo ~o, latiničko ~o] ? mrtvo ~o na papiru [slav.] ono što je ostalo neprimijenjeno (mrtva riječ, prazna riječ); ~o zakona ono što je izrijekom rečeno u tekstu zakona opr.: duh zakona; početno ~o a. slovo kojim riječ počinje b. u kontekstima upotrebljava se kao stilski postupak da se predoči kako netko nešto ne voli ni čuti kao cijelu riječ [taj nije volio ni M od Matoša] ? zlatnim ~ima (zapisati) trajno zapamtiti

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

слово///устар. и высок./речь на какую-нибудь тему, повествование, рассказ//<<С. о пользе стекла>> Ломоносова. <<С. о полку Игореве>>.

слово////мнение, вывод (часто о достижениях в какой-нибудь области). свое мнение, решить)//Сказать свое веское с. С. за вами (вы должны высказать Новое с. в технике. По последнему слову науки.

слово////== обещание//Дать с. сделать что-н. Верить нa: с. Не сдержать слова. Взял с него с. молч ать.

слово////разговор, беседа, что-нибудь сказанное//Понять друг друга без слов. Рассказать в немногих словах. Спасибо на добром слове (за хорошие, добрые слова). Перейти от слов к делу. Передать что-н. на словах (устно.). Взять свои слова обратно (отказаться от сказанного). Добр только на словах (на самом деле не добр). Со слов кого-н. (как сказал кто-н.). Нa: слове и на слe:ве ловить кого-н. (требовать исполнения обещанного, а также подмечать ошибку,несообразность в том, что сказано; разг.). Рассказать своими словами (не буквально, передавая только содержание). По словам кого-н. (как говорит или как вырадается кто-н.).

слово////публичное выступление, ресь в собрании//Вступительное с. докладчика. Последнее с. подсудимого.

слово////единица языка, служащая для наименования понятий, предметов, лиц, действий, состояний, признаков, связей, отношений, оценок//Знаменительные и служебные слова. Происхождение слов. С. в с. (о переводе, пересказе: буквально). Не нахожу слов или не хватает (нет) слов для чего-н. (не в состоянии выразить что-н. от волнение, возмущения). С. зa: с. (о постепенном развитии разговора, спорта; разг.). В. одно с. (употр. в случаях, когда двое или многие сказали одновременно одно и то же; разг .). Слe:ва не добиться от кого-н. (трудно вызвать на разговор). Словом не обмолвился кто-н. (не произнес ни слова, промолчал; разг.). Двух слов связать не может кто-н. (перен. : о том, кто не умеет понятно изложить свою мысль; разг. неодобр.).

слово////право, позволение говорить публично//Свобода слова. Взять с. (выступить перед собравшимися). Дать с. кому-н. Лишить кого-н. слова. Прошу слова (заявление о желании высказаться).

слово////речь, способность говорить//Дар слова.

слово////текст к музыкальному произведению//Романс на слова Пушкина.

#PL:

matka ż III, CMs. ~tce; lm D. ~tek

1.kobieta mająca własne dziecko (dzieci) w stosunku do tego dziecka (lub ze względu na nie)

Karmiąca, młoda matka.

Rodzona matka.

Poczuć się, zostać matką.

 Matka chrzestna

a) kobieta przedstawiająca do chrztu osobę chrzczoną (najczęściej dziecko)

b) kobieta dokonująca symbolicznego obrzędu nadawania nazwy czemuś, zwykle statkowi

 Przybrana matka kobieta zastępująca rodzoną matkę dziecku, które wzięła na wychowanie

 Być komuś, dla kogoś matką opiekować się kimś jak własnym dzieckiem, zastępować komuś matkę

 Powtarzać coś jak za panią matką (pacierz) powtarzać coś dokładnie, bezmyślnie, bez własnej inwencji; naśladować kogoś

 (Taki) jak go matka urodziła, zrodziła nagi

 Wyssać coś z mlekiem matki mieć coś wpojone od urodzenia, od dzieciństwa

 pot. Wdać się w matkę być podobnym do matki z wyglądu zewnętrznego, mieć podobny charakter

 posp. Sprać, zbić itp. kogoś, dać komuś itp. tak, że go (rodzona) matka nie pozna sprać, zbić itp. kogoś bardzo mocno

 Nadzieja matką głupich.

 Potrzeba jest matką wynalazków.

 Kto nie słucha ojca, matki, ten słucha psiej skóry.

przen.

Matka natura.

Matka ziemia.

2.samica zwierząt w stosunku do swego potomstwa

Odebrać szczenięta matce.

 Pokorne cielę dwie matki ssie.

3.siostra zakonna pełniąca wyższe funkcje w zakonie

Matka przełożona.

4.w niektórych grach zespołowych (np. w palancie, dwóch ogniach): najważniejszy gracz, kierownik drużyny

5.drugi człon niektórych zestawień wyrazowych określających przedmiot główny, nadrzędny w stosunku do innych tego typu przedmiotów

 Komisja matka

a) komisja proponująca listę kandydatów w wyborach

b) na zjazdach, konferencjach itp.: komisja nadrzędna w stosunku do innych komisji zajmujących się zagadnieniami szczegółowymi

 Statek matka duży statek zasilający na pełnym morzu jednostkę mniejszą w paliwo, żywność itp.

6.potocznie, poufale o własnej żonie, matce dzieci albo o starszej kobiecie, zwykle wiejskiej czy ubogiej (przeważnie w bezpośrednich zwrotach w wołaczu); żona, kobieta

7.bot. roślina macierzysta, przeznaczona na rozsadę

8.zool. u niektórych owadów (np. mrówek, pszczół): samica zdolna do rozrodu; królowa

#HR:

majk|a ž <dat. jd majci/majki hip., gen. mn majki/ majka> 1. a. žena koja je rodila jedno ili više djece b. ona koja je rodila u odnosu na one koje je rodila c. ženka koja je donijela na svijet u odnosu na mladunčad 2. pren. a. ono od čega što potječe [~a priroda] b. onaj koji štiti i pomaže [sirotinjska ~a] 3. <dat. jd majci> razg. za pojačavanje prijetnje [nećeš (hoćeš) majci] ? časna ~a predstojnica među časnim sestrama ? žalosna mu ~a jadan (ti je), za onoga tko je dostojan sažaljenja, bijedan, kukavan; (gol) kao od ~e rođen razg. (pojačano) sasvim gol, nag; ~a mu stara poštapalica za pojačavanje onoga što je rečeno i u dokazivanju; pijan kao ~a (zemlja) razg. potpuno pijan; (biti) ~a (za što) žarg. odlično se razumjeti u što; nekom ~a, a nekom maćeha nepravedno; takvoga ~a ne rađa (svaki dan) usp. rađati; ~a me (je) rodila... za to sam rođen, to mi je urođeno, za to sam stvoren, imam poseban dar za to [~a me je rodila sa špilom karata u rukama volim kartati, imam smisla za kartanje; ~a me je rodila s čekićem u ruci imam smisla za rad s alatom, za praktične poslove rukom]; (mila) ~a biti izvrstan u čemu, koji odlično poznaje neku vještinu [ja sam za to ~a]; tko će kao (ko) ~ a. majka je spremna na najveće žrtve za svoje dijete, nitko se u požrtvovnosti ne može mjeriti s majkom b. iron. majka je uvijek nekritična prema svojoj djeci [A: Moj sin je pametan i nema nedostataka kao drugi B: Tko će k? ~a!]; daj mi Bože što mi misli žena, ne daj što mi misli ~a (usp. misliti)

#RU:

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

мать//Обращение/Non-st. к пожилой женщине или к жене, как к матери своих детей/+//

мать////самка по отношению к своим детенышам//

мать////женщина по отношению к своим детям//Родная м. Многодетна м. М. семейства (мать как глава семьи). М.-одиночка(женщина, родившая вне официального брака и воспитывающая своего ребенка без мужа; разг.). Неродная м. (мачеха). Родина-м. (перен. : высок.). Лень - м. всех пороков (посл.) Повторенье - м. ученья (посл.).

мать///!/название монахини//

мать///название монахини, а также/обращение к ней//

#PL:

drzewo n III, Ms. ~wie

1.lm D. drzew

każda roślina wieloletnia dużych rozmiarów o wyraźnie wykształconym pniu, który w pewnej wysokości nad ziemią rozgałęzia się w koronę

Drzewo chlebowe, cynamonowe, cytrynowe, figowe, hebanowe, kakaowe, kamforowe, kampeszowe, kauczukowe, mahoniowe, migdałowe, oliwkowe, pomarańczowe, sagowe, sandałowe, tekowe.

Drzewa iglaste, liściaste, owocowe.

Drzewa karłowate, niebotyczne, niskopienne, wysokopienne, rozłożyste.

Młode, stare, prastare drzewa.

Korony drzew.

Kępy drzew.

Drzewa szumią, chwieją się na wietrze.

Aleja, szosa wysadzana drzewami.

Drzewa owocują.

Owoce prosto z drzewa.

 Drzewo genealogiczne a. rodowe graficzny sposób przedstawienia rodowodu, pierwotnie w postaci rozgałęzionego drzewa; przenośnie: rodowód

 Drzewo żywota, drzewo wiadomości dobrego a. złego według Starego Testamentu: jabłoń rosnąca w raju, z której nie wolno było Adamowi i Ewie zrywać owoców

 Im dalej w las, tym więcej drzew.

 Na pochyłe drzewo i kozy skaczą.

 Jakie drzewo, taki owoc.

 Jakie drzewo, taki klin, jaki ojciec, taki syn.

2.zwykle blm materiał otrzymany ze ściętego drzewa po usunięciu kory i gałęzi, używany jako budulec, w przemyśle drzewnym itp.; drewno

Drzewo brzozowe, bukowe, sosnowe.

Drzewo na opał, na budulec.

Stół z dębowego drzewa.

 Szlachetne drzewo drzewo twarde, trwałe: dąb, orzech itp. albo egzotyczne cenne: heban, palisander itp.

3.zwykle blm, pot. materiał opałowy ze ściętego, popiłowanego i porąbanego drzewa; drewno

Naręcz urąbanego drzewa.

4.blm

środ. w muzyce orkiestrowej: grupa instrumentów dętych drewnianych (flety, oboje, klarnety, fagoty itp.)

* anat. Drzewo oskrzelowe silnie rozgałęzione w płucach drobne oskrzela, odchodzące w kształcie gałęzi drzewa od oskrzela głównego

#HR:

drvo sr 1. <gen. jd drveta, zb. drveće> dugogodišnja biljka s deblom i korijenom; stablo 2. <gen. jd drva> građa ili ogrjev dobiven obradom (obaranjem, sječom, rezanjem) ? pijan kao ~ potpuno pijan; sjedi ~ na ~ (onomu koji je tup, nemaštovit, ništa ne zna itd.)

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

дерево////многолетнее растение с твердым стволом и отходящими от него ветвями, образующими крону//Хвойные, лиственные деревья.

дерево////== древесина N1//Мебель светлого дерева. Резьба по дереву. Постучи по дереву!(шутл. примета: нужно постучать по чему-н. деревянному, чтобы не сглазить).

#PL:

góra ż IV, CMs. górze; lm D. gór

1.w naukowej terminologii: wyniosłość skorupy ziemskiej powstała w wyniku działalności górotwórczej, wulkanicznej i procesów denudacyjnych; potocznie: każde większe wzniesienie terenu, odcinające się od niżej położonego otoczenia

Stroma, urwista, wysoka góra.

Podnóże, stok, zbocze, szczyt, wierzchołek góry.

Pasmo, łańcuch gór.

Spędzić urlop w górach.

Wędrówka po górach.

Jechać w góry.

 Łysa góra góra nie porośnięta lasem; w baśniach: góra zamieszkiwana przez czarownice

 geol. Góry młode góry wypiętrzone w orogenezie alpejskiej (np. Tatry); odznaczają się dużymi wysokościami względnymi i bezwzględnymi oraz ostrymi grzbietami, gdyż stosunkowo krótko ulegały procesom denudacji

 Góry stare góry wypiętrzone w dawnych orogenezach (przed okresem alpejskim  np. Góry Zwiętokrzyskie); wskutek długotrwałej denudacji ich wysokości są niewielkie, a formy grzbietowe łagodne

 Góra lodowa masa lodowa (potężna bryła lodu) oderwana od lodowca (który dotarł do wybrzeża) i unoszona przez fale morskie

 Góry i doły nierówności, wyboje

 Za siódmą, za dziesiątą itd. górą; za górami, za lasami zwykle w baśniach: daleko, nie wiadomo gdzie; w bajecznym kraju

 pot. Coś (jest) nie za górami coś (jest) niedaleko (w przestrzeni lub w czasie), coś zdarzy się prędko, niebawem, wkrótce

 Obiecywać złote góry obiecywać wiele, robić ponętne, ale nieziszczalne obietnice

 Góra porodziła mysz o efekcie niewspółmiernym z wielkimi przygotowaniami czy zapowiedziami

 Góra z górą się nie zejdzie, ale człowiek z człowiekiem zawsze (często).

 Nie chce góra przyjść do Mahometa (Nie przyszła góra do Mahometa), przyszedł Mahomet do góry.

2.wielka ilość czegoś; stos, sterta, kupa, zwał

Góra kamieni, śmieci.

Góra książek, papierów.

3.część położona wyżej niż inne, wyższa część czegoś (np. budynku); wyższe warstwy powietrza atmosferycznego

Góra sukni była plisowana.

Na górze były małe pokoiki.

Lokatorzy z góry byli jego przyjaciółmi.

Wysoko, w górze ciągnęły żurawie.

 Do góry, ku górze, w górę (np. podnieść, rzucić coś, spojrzeć, unosić się itp.) w kierunku pionowym ku zenitowi, wyżej (np. rzucić coś, spojrzeć itp.)

 Iść, jechać, posuwać się itd. pod górę iść, jechać itd. coraz wyżej po pochyłości

 Od góry do dołu na całej przestrzeni w kierunku pionowym; całkowicie

 Głowa do góry, uszy do góry! nie martw się; nie kłopocz się; nie zniechęcaj się

 Do góry nogami górną częścią do dołu; w odwrotnym niż normalnie porządku, kierunku

 W górę rzeki w kierunku źródła rzeki

 Iść w górę

a) pot. o ludziach: robić karierę

b) o towarach: drożeć; o cenach, zarobkach: powiększać się; o pieniądzach, papierach wartościowych itp.: zwiększać swoją wartość nabywczą

c) o barometrze: wskazywać wzrost ciśnienia; o termometrze: wskazywać podnoszenie się temperatury

 Traktować kogoś z góry, patrzeć na kogoś, na coś z góry okazywać komuś swą wyższość, traktować kogoś lekceważąco, z pobłażaniem; lekceważyć coś

 Brać, wziąć górę, być górą nad kimś brać, mieć, osiągnąć przewagę nad kimś, zwyciężyć; być w lepszym położeniu

 pot. Wpaść, wsiąść na kogoś z góry skrzyczeć kogoś, potraktować kogoś w sposób nie dopuszczający sprzeciwu

 pot. Zadzierać nos, nosa do góry pysznić się, wywyższać się ponad innych

 Leżeć do góry brzuchem leniuchować

4.pot. władza, zwierzchność; ludzie na kierowniczych (zwłaszcza wysokich) stanowiskach państwowych, partyjnych, związkowych itp.

Góra wydała nowe zarządzenie.

5.reg. strych, poddasze

Wieszać bieliznę na górze.

góra w użyciu przysłów., posp. najwyżej, maksimum

Dam za to pięćset złotych, góra  sześćset.

górą

1.na pewnej wysokości, wysoko, wyżej

Górą, nad miastem przelatywały samoloty.

2.wykrzyknienie stwierdzające osiągnięcie przewagi, zwycięstwa

Wygraliśmy.

Górą nasi!

z górą z nadwyżką, z nadmiarem

Kosztować to będzie z górą tysiąc złotych.

Ma z górą trzydzieści lat.

z góry zawczasu, naprzód, zanim jakiś fakt nastąpi

Z góry wiem, co powiesz.

Uprzedzić kogoś z góry o zebraniu, wyjeździe.

Dziękować za coś z góry.

 Płacić należność z góry, otrzymywać zapłatę, pensję z góry płacić należność, otrzymywać zapłatę za coś na początku okresu obrachunkowego, przed wykonaniem pracy

#HR:

gor|a ž 1. planina 2. planina srednje visine [Zagrebačka ~a] ? ~a od čovjeka čovjek vrlo snažne građe, vrlo snažan, stasit; naše ~e list onaj koji je iz naših krajeva; krsti vuka, a vuk u ~u ima ljudi koji se ne mogu pripitomiti, uvijek ostaju isti; ja i ti i ~a zelena mi ćemo se dobro slagati, nas dvoje i nitko nam više nije potreban; što se bijeli u ~i zelenoj (početne riječi narodne pjesme "Hasanaginica"), razg. (ob. u šali ili vedrijem raspoloženju) kad se što ističe bjelinom (sijeda kosa, bijela košulja i sl.); i ~a zelena zaključna stalna veza riječi bez doslovnog značenja koja odražava povoljan, optimističan stav prema onome što je upravo rečeno [nas dvoje i ~a zelena nas dvoje i nitko nam drugi nije više potreban (da bismo bili zadovoljni, da bismo obavili sve poslove itd.); ubacim suđe i uključim struju i ~a zelena i sve u redu, i nema problema, i baš me briga, i ne može biti bolje]

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

гора////гористая местность//Жители гор.

гора////значительная возвышенность, поднимающаяся над окружающей местностью//Взбираться на гору и на гe:ру. Зa: гору или за гe:ру спуститься (скрыться). Туннель уходит под гору. Подводные горы (в океане). Идти под гору (также перен. :об ухудшающемся положении дел). Идти в гору (также перен. : об улучшающемся положении дел). С (целую) гору (о чем-н. очень большом; разг.). Г. родила мышь (посл. о чем-н. малом, незначительном вместо ожидавшегося большого, существенного).

гора///Colloq/нагромождение, куча, множество//Горы книг. Переделать целую гору дел. Вещи свалены горой.

#PL:

dom m IV, DMs. -u; lm M. -y

1.budynek przeznaczony na mieszkania, na pomieszczenia dla zakładów pracy, instytucji itp.

Dom murowany, parterowy, piętrowy, narożny.

Dom nowoczesny, stylowy, staroświecki, zabytkowy.

Dom jednorodzinny, wielorodzinny, własnościowy.

Dom z gankiem, z werandą.

Brama, front, ściany, wnętrze domu.

Administrator, dozorca, właściciel domu.

Budować, stawiać, burzyć, rozbierać dom.

Dom stoi przy ulicy, przy placu.

 bud. Fabryka domów zakład produkujący poza miejscem budowy elementy prefabrykowane (stropy, ściany, drzwi, okna, a także całe izby, np. łazienki, kuchnie), z których potem można szybko montować obiekty budowlane w zaplanowanym miejscu

2.mieszkanie, pomieszczenie mieszkalne, miejsce stałego zamieszkania

Dom urządzony nowocześnie, po staroświecku, wygodnie, luksusowo, skromnie, ubogo.

Być, siedzieć, zostać w domu.

Przebywać stale poza domem.

Odwiedzić kogoś w domu.

Wyjść, nie wychodzić z domu.

Wrócić do domu.

 Być gościem w domu rzadko bywać w domu, spędzać wiele czasu poza domem

 Być panem we własnym domu samemu decydować w swoich sprawach

 Czuć się, zachowywać się jak w domu, jak u siebie w domu czuć się dobrze, swojsko; zachowywać się swobodnie

 Jestem w domu rozumiem, domyślam się czegoś, coś stało się dla mnie jasne

 Prowadzić dom otwarty przyjmować licznych gości, często urządzać przyjęcia

 Po domu, na po domu w swoim mieszkaniu, u siebie; na co dzień

 Wymówić, wypowiedzieć komuś (swój) dom, zamknąć przed kimś dom zabronić bywać u siebie, nie przyjmować kogoś w swoim domu

 Czyjś dom jest dla kogoś otwarty ktoś jest mile widziany u kogoś, zapraszany do kogoś

 Pilnować domu dużo przebywać w domu

 Gość w dom, Bóg w dom.

 Gdy jesteś w cudzym domu, nie zawadzajże nikomu.

 Wszędzie dobrze, ale w domu najlepiej.

3.rodzina, domownicy; mieszkanie wraz z jego mieszkańcami

Przyjaciel domu.

Obudzić cały dom.

Pisać list do domu.

Tęsknić za domem.

Pójść gdzieś całym domem.

 Czyjś dom rodzinny

a) czyjaś rodzina, czyjeś gniazdo rodzinne

b) budynek, mieszkanie, w którym się ktoś urodził

 Głowa domu głowa rodziny, osoba mająca największy autorytet wśród domowników, stojąca na czele rodziny (zwykle mąż, ojciec)

 Pan, pani domu gospodarz, gospodyni, osoba reprezentująca rodzinę, domowników, szczególnie wobec gości

 Czynić, robić honory domu przyjmować, bawić gości w imieniu domowników

 Postawić cały dom na nogi

a) obudzić wszystkich domowników, gwałtownie zerwać ze snu całą rodzinę

b) podnieść, poderwać całą rodzinę do działania, zmobilizować do czegoś

 Trząść domem rządzić despotycznie domownikami

 Założyć dom ożenić się, wyjść za mąż

4.ogół spraw rodzinnych, domowych; gospodarstwo domowe

Prowadzić wystawny dom.

Utrzymywać dom.

Wydawać dużo na dom.

Zajmować się domem.

 Cały dom jest na czyjejś głowie ktoś zajmuje się całym gospodarstwem, wszystkimi sprawami domu

5.ród, rodzina, dynastia

Dom szlachecki, książęcy.

Dom Jagiellonów, Habsburgów.

Potomek królewskiego domu.

Z dobrego, sławnego, zamożnego domu (zwykle o pochodzeniu mężatki).

Maria Wirtemberska z domu Czartoryska.

6.instytucja państwowa, społeczna, handlowa itp., mieszcząca się zwykle w oddzielnym lokalu lub budynku; budynek, w którym się ona znajduje; zakład, przedsiębiorstwo

Dom akademicki.

Dom dziecka, rencisty.

Dom noclegowy, zajezdny.

Dom wczasowy, wypoczynkowy, wycieczkowy.

Dom bankowy, handlowy.

Dom mody.

Dom wydawniczy, wysyłkowy.

 Dom kultury budynek mieszczący lokale kulturalnorozrywkowe, jak czytelnia, sala kinowa, świetlica

 Dom poprawczy zamknięty zakład wychowawczy przeznaczony dla nieletnich, którzy popełnili przestępstwo; zakład poprawczy

 Dom publiczny dom, w którym jest uprawiany nierząd

 Dom towarowy przedsiębiorstwo handlowe prowadzące różne działy sprzedaży detalicznej

 Dom zdrojowy zakład lecznictwa wodami mineralnymi w miejscowości kuracyjnej

 pot. Dom wariatów, dom bez klamek szpital dla psychicznie chorych

7.miejsce, skąd się rozpoczyna niektóre gry, np. w bilardzie strona stołu, w halmie pierwsze pole

Grać z domu.

Wszystkie bile w domu.

#HR:

dom m <nom. mn domovi> 1. a. ambijent u kojem se živi; kuća b. obitelj i kućna čeljad 2. jez. knjiž. a. domovina b. ono otkuda se potječe; rodni kraj, zavičaj 3. ustanova namijenjena za rad neke organizacije ili za smještaj osoba [planinarski ~, starački ~, đački ~, studentski ~]

#RU:

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

дом////жилое (или для учреждения) здание//Д.-новостройка. Каменный д. Дойти до дома. Вышел из дома. Флаг на доме. Сбежался весь д. (все живущие в доме).

дом////учреждение, заведение, обслуживающее какие-нибудь общественные нужды//Д. культуры. Д. отдыха. Д. творчества. Д. ученых. Д. ветеранов сцены. Торговый д. (название нек-рых торговых фирм). Д. моделей. Д. мебели, Д. обуви, Д. торговли (название больших магазинов).

дом////место, где живут люди, объединенные общими интересами, условиями существования//Общеевропейский д. Родина - наш общий д.

дом///Obs/династия, род//Д. Романовых.

дом///!/свое жилье//Дойти до дому. Выйти из дому. Родной д. Принять в д. когон. Мы знакомы домами (наши семьи бывают друг у друга). Хлопотать по дому. У матери на руках весь д.

дом///свое жилье, а также/семья, люди, живущие вместе, их хозяйство//Дойти до дому. Выйти из дому. Родной д. Принять в д. когон. Мы знакомы домами (наши семьи бывают друг у друга). Хлопотать по дому. У матери на руках весь д

#PL:

pole n I; lm D. pól

1.obszar ziemi przeznaczony pod uprawe, nadajacy sie do uprawy; ziemia uprawna

Zyzne pole.

Pola uprawne.

Pole pszenicy, zyta.

Orac, uprawiac pole.

Pracowac na polu, w polu.

 Szukaj wiatru w polu o kims lub o czyms zaginionym, schowanym, niemozliwym do odnalezienia

 Wywiesc a. wyprowadzic kogos w pole oszukac, zwiesc kogos

2.obszar, teren, plac pokryty czyms, przeznaczony na cos

Pole lodowe, firnowe.

Pole wyscigowe.

 górn. Pole eksploatacyjne czesc zloza przygotowana do wybierania kopaliny uzytecznej lub bedaca juz w eksploatacji

 Pole naftowe obszar wystepowania zlóz ropy naftowej i gazu ziemnego, objety ta sama struktura geologiczna

 wojsk. Pole minowe teren, na którym zalozono miny; takze: czesc morza, jeziora itp., gdzie postawiono jedna lub kilka zagród minowych przeciw okretom nawodnym lub podwodnym

 Pole razenia przestrzen, na której tor pocisku nie przewyzsza wysokosci celu, dzieki czemu skutecznosc ognia jest w tym miejscu najwieksza

 Pole martwe czesc terenu znajdujaca sie w granicach donosnosci danej broni, lecz zaslonieta od jej ognia przez odpowiednie uksztaltowanie terenu (mur, las, wzgórze)

 Pole bitwy, walki teren, na którym toczy sie (toczyla sie) bitwa, walka; takze: bitwa, walka, bój

 Zginac, odznaczyc sie itp. na polu bitwy, chwaly zginac, odznaczyc sie na wojnie, w walce

 ksiazk. Dotrzymac pola wytrwac na placu bitwy; nie cofnac sie

 przestarz. Ustapic komus pola ustapic, zejsc z drogi

 (do zn. 1 i 2) Szczere, czyste, gluche, gole, otwarte pole teren nie osloniety, nie zabudowany, bezdrzewny

przen. dziedzina, zakres, teren dzialania; moznosc dzialania; sposobnosc, okazja

Dac komus pole do popisu.

Miec osiagniecia na polu sztuki.

Pracowac na polu spolecznym.

Miec szerokie pole dzialania a. do dzialania.

3.powierzchnia czegos (lub jej czesc) wyodrebniona konturami, barwa itp.; plaszczyzna ograniczona czyms

Pole obrazu.

Barwne pola na plótnie.

4.tlo herbu, godla, znaku itp.

Orzel bialy na czerwonym polu.

5.reg. przestrzen otaczajaca dom; podwórze

Isc, wyjsc na pole.

6.fiz. obszar, w którym kazdemu punktowi przyporzadkowuje sie pewna wartosc okreslonej wielkosci

 Pole akustyczne przestrzen, w której istnieja drgania akustyczne

 Pole elektryczne przestrzen, w której istnieje stan elektryczny mogacy przejawic sie w postaci sil

 Pole magnetyczne przestrzen, w której istnieje stan magnetyczny mogacy przejawiac sie w postaci sil

 Pole widzenia zespól punktów rzeczywistych w pewnej przestrzeni, widzianych przez oko nieruchome lub obejmowanych przez instrument optyczny; potocznie: przestrzen obejmowana wzrokiem

7.mat. nieujemna liczba rzeczywista podporzadkowana w jednoznaczny sposób danej figurze, wyrazajaca sie w jednostkach kwadratowych, np. w m, km

Pole kwadratu, prostokata, trójkata.

8.sport. czesc boiska broniona przez zawodnika lub druzyne; czesc boiska wyznaczona liniami wedlug przepisów sportowych

Druzyny zmienily pola.

 Pole bramkowe w pilce noznej i grach zespolowych: czesc boiska przylegajaca do bramki

 Pole karne w pilce noznej i grach o podobnych zasadach: czesc boiska, na której przewinienia popelnione przez druzyne broniaca karane sa rzutem karnym

9.sport. bialy lub czarny kwadrat szachownicy; punkt

#HR:

polj|e sr <gen. mn polja> 1. a. ravno zemljište, ravnica b. obrađen i zasijan komad zemlje, njiva, oranica [kukuruzno ~e, pšenično ~e] 2. a. unaprijed određen prostor koji služi za što; područje [minsko ~e] b. ograničen dio neke površine [šahovsko ~e, bijelo/crno ~e] 3. pren. oblast, područje, djelokrug, sfera djelatnosti [na sportskom ~u, na umjetničkom ~u] 4.fiz. prostor u kojem se javija djelovanje kakvih sila [magnetsko ~e] ? bojno ~e bojište; električno ~e prostor u kome naelektrizirano tijelo djeluje na druga tijela; (otvoreno, slobodno) široko ~e nesmetana mogućnost, sloboda (rada, razvitka i sl.); ~e pažnje, ~e svijesti psih. skup svjesnih sadržaja obrađenih pažnjom ili sviješću; vidno ~e prostor koji se može obuhvatiti pogledom ? široko ti ~e radi po svojoj volji; tko zna bolje rodilo mu (široko mu) ~e posl. tko umije bolje neka se pokaže

#RU:

Слово/Пояснения/Грамматические пометы/Стилистические пометы/Толкование/Антонимы/Примеры

поле////пространство, в пределах которого проявляется действие каких-нибудь сил Spec//Магнитное п. Силовое п. П. тяготения.

поле////работа, исследовательская деятельность в природных, естественных условиях Spec//Геологи летом в п.

поле////область деятельности, поприще//Обширное п. деятельности.

поле////обрабатываемая под посев земля, участок земли//Ржаное п. Труженики колхозных полей.

поле////чистая полоса вдоль края листа в книге, тетради, рукописи//Широкие, узкие поля. Заметки на полях.

поле////край шляпы, отходящей в сторону или вниз от тульи//Жесткие, мягкие поля. Шляпа с загнутыми полями.

поле////основной цвет, фон под узором//Желтые цветы по голубому полю.

поле////безлесная равнина, пространство//Гулять пe: полю и по пe:лю. Нa: поле и на пe:ле. Ледовое п. (перен. : сплошное пространство лбда).

поле////большая ровная площадка, пространство, специально оборудованное, предназначенное для чего-нибудь//Футбольное, хоккейное п. Летное п.